GAANDEREN



                                     Gaanderen | Plaatsengids.nl

Gaanderen is ontstaan in de twaalfde eeuw. Destijds werd het dorp Gernere genoemd, naar de duinen die het land tegen de Oude IJssel beschermden. Gernere zou zijn afgeleid van de woorden gér en laar, die "spitse heuvelrij" betekenen. In de zeventiende eeuw werd de plaats, die toen ongeveer 120 inwoners en 20 boerderijen telde, een van de vijf buurtschappen van Doetinchem. Het gebied werd 'Gander' genoemd.

Aan het eind van de achttiende eeuw begon voor Gander een periode van bosbouw. Veel eiken werden er gekapt en moesten geveld worden, wat betekende dat er nieuwe arbeiders nodig waren. Velen van hen vestigden zich in het gebied en zo ontstond het dorp 'Gaanderen'.          "Ten behoeve van transport van hout naar 's-Heerenberg voor de keizerlijke troepen in 1794 moeten de boeren van Gaanderen wagens en karren beschikbaar stellen. Zij kunnen zich vervoegen bij de jachtopziener van Huis Bergh, de heer I.B. Vink (blz 43)".                Bestuurlijk vormde Gaanderen samen met enkele buurtschappen de gemeente Ambt Doetinchem totdat deze gemeente met de ernaast gelegen buurgemeente Stad Doetinchem fuseerde tot de huidige gemeente Doetinchem.

IJzerindustrie
In het gebied rond Gaanderen is veel ijzeroer aanwezig. De beken konden waterkracht leveren en er was voldoende hout voor de bij ijzerfabricage benodigde houtskool. Zo kon Gaanderen zich tot ijzerdorp ontwikkelen. In 1689 stichtte Josias Olmius aan de Bielheimerbeek de eerste Nederlandse ijzergieterij, de Rekhemse hut genaamd. Hier werden bommen, kogels, handgranaten en huishoudelijke voorwerpen gemaakt. In 1821 werd aan de Akkermansbeek, op de grens met Terborg, de ijzergieterij Vulcaansoord opgericht, later een groot bedrijf dat vrijwel het hele dorp werk bood, het ging echter in 1977 door zwendel en mismanagement failliet. In de twintigste eeuw kwam er nog meer metaalindustrie, met bedrijven als Pelgrim (pannen, (gas)kachels, keukenapparatuur), Ferro Techniek (emailleerfabriek) en Senten (kleine metaalwarenfabriek). Pelgrim is in de jaren tachtig van de 20e eeuw overgenomen door concurrent ATAG en na enkele jaren werd de fabriek verhuisd naar een nieuwe productielocatie in Duiven, een behoorlijke aderlating voor de werkgelegenheid in het dorp. Alleen Ferro is tegenwoordig nog in vol bedrijf. De verlaten Pelgrimfabriek is gesloopt en op het enorm grote vrijgekomen terrein is een woonproject gerealiseerd.
Gaanderen is nog altijd een zeer hecht dorp. In het dorp staan een protestants-christelijke en twee rooms-katholieke kerken. Daarvan is alleen de St. Martinuskerk nog in gebruik. De St. Augustinusschool was verbonden aan de Sint-Augustinuskerk. De St. Martinusschool was verbonden aan de Sint-Martinuskerk. De St. Augustinusschool is hernoemd naar Augustinusschool, en heeft daarmee ook de band met de St. Augustinusparochie verbroken. Later zijn de St. Martinusschool en de Augustinusschool gefuseerd en hebben een nieuw gebouw betrokken, Gaanderwijs. De derde school is de openbare basisschool Wis en Wierig vlak bij sportpark De Pol.

Het dorp telt vele verenigingen. In de regio heeft Gaanderen bekendheid gekregen door zijn vele muziekverenigingen, zoals de Musical Producties Gelderland, het Symfonisch Blaasorkest Gaanderen (voorheen Harmonie Gaanderen), het Gaanderens Mannenkoor en het koor Liberate.


1900 ca. Halte Gaanderen Oosselt ingekleurde foto van de stopplaats rond 1900

De spoorlijn Winterswijk - Zevenaar verbindt sinds 15 juli 1885 Winterswijk met Zevenaar. De spoorlijn was onderdeel van het net van lokaalspoorwegen in Twente en de Achterhoek, aangelegd door de Geldersch-Overijsselsche Lokaalspoorweg-Maatschappij (GOLS). In eerste instantie reden er per dag slechts enkele reizigerstreinen tussen Winterswijk en Zevenaar. Tussen Doetinchem en Zevenaar reden meer treinen, onder andere naar Ruurlo. Later werd de treindienst op het traject geïntensiveerd en vanaf 1918 reden de meeste treinen van en naar Arnhem. Eind jaren 30 reed er tussen Winterswijk en Arnhem elke twee uur een trein. In Terborg en Doetinchem kregen de stations tevens een goederenloods. In 1935 werden de meeste stopplaatsen en haltes langs de spoorlijn gesloten.Op 10 december 2006 werd ruim een kilometer van het station Terborg de voormalige stopplaats Gaanderen heropend. De stopplaats was in gebruik tussen 1927 en 1934. 

Er bestaat van oudsher een zekere scheiding tussen twee groepen bewoners van Gaanderen. De spoorlijn Winterswijk - Zevenaar die dwars door het dorp loopt, vormt de grens tussen Gaanderen-Noord ('Oud-Gaanderen') en Gaanderen-Zuid ('Nieuw-Gaanderen'). Dit fenomeen wordt echter steeds zwakker, men voelt zich niet meer zo sterk verbonden met "Noord" of "Zuid".


De Graafschapbode 18-06-1926: De gasaansluiting komt naar Gaanderen.



Foto: vanaf ca. 1925 De Witstraat waar een keer per jaar de verlotingsmarkt 'poggenmarkt' werd gehouden. Het was een drukte van belang en er werden ook biggen verhandeld. (Hoofdprijs was een vet varken.)

1924: De Graafschapbode 18-07-1924  Een markt te Gaanderen. INGEZONDEN.          Eindelijk wordt het dan werkelijkheid. Gaanderen krijgt een eigen markt. Zaterdag 10 Juli 's nam. 3 uur hopen we dat in de De Witstraat de eerste markt wordt gehouden. 't Begin is al heel bescheiden, want zeer waarschijnlijk duurt het nog wel een paar maanden, voor er een biggenmarkt kan worden gehouden. Voorloopig beginnen we dus met groenten en kramerijen. Trouwens we hebben nooit verwacht een wereldmarkt te krijgen, 't Doel is eenvoudig koopers en verkoopers bij elkaar te brengen. Om dit doel te bereiken, doen we beroep op de medewerking van alle Gaandersche ingezetenen. Wij vragen allen, die producten of artikelen te verkoopen hebben deze ter markt te brengen. Laat U niet weerhouden door de vrees dat er geen koopers zullen komen. We weien allen, dat er in de laatste jaren, veel inwoners gekomen zijn, die geen gelegenheid hebben eigen groenten te verbouwen. Verschillender trekken naar Terborg of Doetinchem om inkopen te doen, anderen zoeken hun toevlucht bij de groentekarren. Wij gelooven daarom, dat de koopers blij zullen zijn, in de gelegenheid te worden gesteld waar voor een behoorlijken prijs te kunnen krijgen. Toch wekken wij ook de consumenten op, de markt te steunen, zoowel in 't eigen belang, als in dat van 't algemeen. Nogmaals 't welslagen van de markt hangt af van de algemeene medewerking. Daarom burgers van Gaanderen steunt Uw eigen markt. De Marktcommissie.

1925: De Graafschapbode 10-03-1925  Belanghebbenden worden er nog op gewezen, dat aanstaanden Zaterdag alhier in de de Witstraat biggenmarkt wordt gehouden.

1931: De Graafschapbode 27-02-1931 De voorspelling, door sommigen in den beginne gedaan, dat onze markt een doodgeboren kindje met een lam handje zou worden, werd gelukkig niet bewaarheid, aangezien de 14-daagsche biggenmarkt zich in toenemenden bloei mag verheugen. Jammer evenwel, dat het met de groentenmarkt is misgeloopen. Het glanspunt van de markten is wel de verlotingsmarkt, welke in het afgeloopen jaar ook weer bijzonder goed is geslaagd.

Tot 1934 had Gaanderen een eigen spoorweghalte aan de spoorlijn Winterswijk - Arnhem. Op 10 december 2006 is een nieuw station Gaanderen geopend, dit op enkele meters van de oude locatie. Daarmee heeft Gaanderen haar treinstation weer terug. Daarnaast deelde Gaanderen in het verleden een stopplaats met de buurtschap Oosseld, stopplaats Gaanderen-Oosselt. Deze stopplaats lag in de bossen ten noorden van Gaanderen en is in 1927 buiten gebruik gesteld.


  

Foto: Gaanderen rond  1951. Mooi te zien het VVG voetbalveld. De in aanbouw zijne woningen aan de Ds. Warnerstraat, Irenestraat en de Beatrixstraat. De strook rivierduinen langs de Watertapweg en in het verlengde de ‘Doorninksbult’ waren nog nauwelijks bebost. De Augustinuskerk in Gaanderen is gebouwd in 1951-1952. De kerk is op 21 mei 1952 geconsacreerd door de aartsbisschop van Utrecht.                                                                  

Op de foto zijn de woningen zichtbaar van diverse families die in Gaanderen woonden.        
-Willem van den Berg x Wilhelmina Leuvering vestigden zich op 18-09-1901 met het hele gezin  in Gaanderen en kwamen  van Rheden: Bevolkingsregister Doetinchem Wijk D:  nr. 283 / nr. 288a / nr. 251 nieuw nr. 300; in eerste instantie hadden ze vier woningen:  Rijksweg 121-123-123-127.

-Johann Anton Löesink x Anna Bernardina Böing werden ingeschreven in de gemeente Doetinchem Ambt op 30 juli 1913, wijk D. Vorige woonplaats was Gendringen. Adres in Gaanderen: N 84 (Noord). Vernummering 20-08-1941: Lange Huitinkstraat 42;

-Theodorus Arnoldus Thuis x Anna Maria Jansen kwamen 6 maart 1911 van Bemmel naar Gaanderen: Wijk D nr. 70 G31 en op 18-02-1909 Wijk D G31  later werd dit de Binnenweg nr. 13;

-Joep Thuis x Annie Keurentjes woonden aan de Kon. Beatrixstraat 18 in Gaanderen en verhuisden in 1958 naar de Hekweg 20. Op de foto is goed te zien dat de Hekweg nog niet meer was dan een pad en dat er nog geen woningen stonden.

Bronnen: Wikipedia, Berghapedia en eigen informatie                                                                  Bijzonder mooie pagina met oude foto's van Gaanderen:  https://oudgaanderen.jouwweb.nl/


                                      .


counter free