MUZIKALE FAMILIES



Aan het eind van de 19e en het begin van 20e eeuw komen er diverse familieleden met muzikale kwaliteiten voor. In diverse takken op de stamboom gaat de muziek een belangrijke rol spelen. Zowel in Nederland als in Duitsland spelen familieleden een aardig deuntje mee in diverse bandjes en orkesten. Naast de vele amateurmuzikanten zijn er ook diverse mensen beroepsmusicus geworden. Omdat er veel muzikanten lid waren van een harmonie/fanfare orkest geef ik hier een korte uitleg van deze orkesten.

De geboorte van het harmonieorkest:
De Franse Revolutie was een politieke omwenteling in het laatste decennium van het achttiende-eeuwse Frankrijk waarbij de monarchie werd vervangen door een republiek. De revolutie ontketende een periode van oorlog die 23 jaar lang door Europa zou woeden. Op 14 juli 1789 bestormden Parijzenaren de gevangenis van de Bastille. Die dagen werd door de burgers ook een eigen militie, de Garde Nationale, opgericht. Tot aan de inname van de Bastille betekende harmoniemuziek in Frankrijk muziek voor een blazersensemble van 8 tot 12 muzikanten, zoals trouwens ook in Engeland, Pruisen, Oostenrijk en andere landen het geval was. Nog geen jaar later telde Parijs een beroepsorkest van ten minste 45 muzikanten. Op 14 juli 1790 was de eerste herdenking van de val van de Bastille. De ceremonie werd afgerond met de eerste “Te Deum” van François-Joseph Gossec voor driestemmig mannenkoor, en groot harmonieorkest (“musique militaire” van 12 muzikanten, namelijk fluiten, klarinetten, hobo’s , trompetten, hoorns, fagotten, serpenten en slagwerk). Dankzij dit succes besliste de “Commune de la Ville de Paris” tot de oprichting van een beroepsmuziekkorps in de schoot van de Garde Nationale. De eerste dirigent werd Gossec. In de volgende negen maanden erna werd het moderne harmonieorkest geboren. 1790 kan men dus als geboortejaar van het harmonieorkest betitelen. Het harmonieorkest is voortgekomen uit de militaire orkesten die een functie hadden (en hebben) om ceremonies muzikaal te begeleiden. Vanwege het goedkopere instrumentarium - vergeleken met de duurdere strijkinstrumenten - was het financieel haalbaar om in vele dorpen en steden een harmonieorkest op te richten voor de amateur muzikant.

Als paddenstoelen schoten de fanfare- en harmoniekorpsen begin 20e eeuw uit de grond in de Achterhoek. Ontstaan uit de militaire fanfares van de 19de eeuw, die koperen instrumenten en slagwerk bespeelden, groeiden veel korpsen uit tot volledige harmonieorkesten, met ook muziek uit houten blaasinstrumenten. Ze werden snel zeer populair als dé volksmuziek bij uitstek, want het was voor velen een eerste kennismaking met livemuziek in een nog grotendeels radio- en televisieloze tijd. In ieder zichzelf respecterende stad, dorp of gehucht was er wel een fanfare of harmonie.

Harmonie in Gaanderen:

1900 De Vriendschap: Het begon met fanfaremuziek rond de eeuwwisseling in 1904. In de archieven kan men lezen dat toen voor het eerst in georganiseerd verband muziek werd gemaakt in Gaanderen onder de naam ‘De Vriendschap’. Dit orkest had als basis de toenmalige ijzergieterij Vulcaansoord. Er was geen kerkelijke binding en het orkest was voor iedereen toegankelijk. Dirigent was Derk-Jan Kappert, die later ook dirigent was van de Gelderse Tramwegen Harmonie.

1915 Fanfare St. Martinus: Na het ter ziele gaan van De Vriendschap, werd op initiatief van de rooms-katholieke kerk in 1915 de fanfare ‘St. Martinus’ opgericht. Dirigent was de heer Theo Boerboom. Al vrij snel groeide het ledenaantal, doordat veel oud-leden van De Vriendschap lid werden van dit nieuwe orkest.


       De R.K. fanfare St. Martinus in 1920 voor de halte Gaanderen van de tram bij café Waarbroek aan de Rijksweg.

Foto: Fanfare Sint Martinus in de eerste jaren van zijn oprichting.
v.l.n.r. staande: J. v. Dijk, H. Bronkhorst, Th. Veldkamp, J. Bisselink, K. Veldkamp
W. Megens, B. v. Dijk, J. Kreunen, G. Brugman sr., Jac. Brugman, Th. Onstein, W. v.d. Berg, H. Tichelloven, M. Kattenbelt, Jo Sprenkelder.
v.l.n.r. zittend: W. v. Groningen, J. v. Aken, Ph. Kattenbelt, Th. Boerboom (dirigent)
W. Heister, P. v.d. Berg, G. Sprenkelder.
v.l.n.r. liggend: J.A. Leuverink, G. Kappert, G. Brugman jr.

1919 Christelijke muziekvereniging David: Omdat fanfare St. Martinus alleen toegankelijk was voor rooms-katholieken, werd daarnaast in 1919 de christelijke muziekvereniging ‘David’ opgericht onder leiding van dirigent Gerard van Dam. De naam werd later veranderd in Sursum Corda en Van Dam werd opgevolgd door de heer Helmink. Begin jaren dertig is dit orkest ter ziele gegaan, vermoedelijk door te weinig leden binnen de kleine protestantschristelijke gemeenschap.

1925 Harmonieorkest St. Martinus: Fanfare St. Martinus heeft het langer volgehouden. Omstreeks 1925 werd de fanfare omgezet in een harmonieorkest. Vanaf dat moment dirigeerden achtereenvolgens Willem Roussel uit Arnhem, Theo Sessink uit Ulft, Philip Kattenbelt uit Gaanderen en Fons Rotgans uit Doetinchem het orkest. Na een periode van stilstand gedurende de oorlogsjaren, kwam het orkest onder leiding van Fons Rotgans in 1948 in de Vaandelafdeling. In 1956 ontstonden er interne problemen, die het voortbestaan van St. Martinus onmogelijk maakten. Sommige instrumenten werden mee naar huis genomen, andere werden opgeborgen op de zolder van de St. Martinuskerk in Gaanderen.

1958 Vereniging RK Harmonie St. Caecilia: De heroprichting van een harmonieorkest liet niet lang op zich wachten. De muzikanten wilden graag muziek maken, de gemeenschap kon eigenlijk niet zonder orkest en de instrumenten lagen al klaar. Op initiatief van pastoor Pelgrim benaderde August Kup de heren Even en Daams en een gezamenlijke rondgang langs oud-leden resulteerde in een bijeenkomst op 17 juni 1958. Daarmee werd een nieuw tijdperk ingeluid: de oprichting van de Vereniging RK Harmonie ‘St. Caecilia’. De voorzitter werd Frans Hetterscheid, Philip Kattenbelt werd secretaris en ook eerste dirigent. De contributie bedroeg toen 25 cent per week en de repetities werden gehouden in zaal Waarbroek, waar nu Winkelcentrum ’t Ganderije is gesitueerd. Op 17 maart 1959 werd Wim Megens uit Gaanderen dirigent. Hij was de zoon van oud-voorzitter Willem Megens en had pas zijn studie aan het
conservatorium afgemaakt. Met hem werd kwaliteit in huis gehaald. In 1965 nam Erich Loesink de voorzittershamer over van Frans Hetterscheid. Loesink had een duidelijke visie en wijzigde de statuten.

1965 Harmonie Gaanderen: St. Caecilia werd ‘Harmonie Gaanderen’ en werd tevens een algemene vereniging, waarvan ook niet-rooms-katholieken lid konden worden. Samen met Megens werd een jeugdorkest opgericht en daarnaast een blokfluitgroep van maar liefst 60 kinderen. Alle leerlingen werden professioneel opgeleid en gingen naar de muziekschool in Doetinchem. In 1973 kwam er een eind aan een lange periode van vruchtbare samenwerking met dirigent Wim Megens, die het orkest vanuit de Tweede afdeling naar de Ere-afdeling had gebracht. Voor meer informatie over de Harmonie Gaanderen zie Wikipedia.

Familieleden die in de loop der jaren lid waren van de harmonie: Wilhelmus Bernardus Marie van den Berg (Willem) – trompet bij Sint Martinus / Johannes Theodorus Wilhelmus van den Berg (Jan) saxofoon bij Sint Martinus / Johan Anton Löesink – slagwerk bij Sint Martinus / Paul Franz Löesink trompet bij Sint Martinus / Tönnis Löesink – klarinet bij Sint Martinus / Erich Löesink klarinet-voorzitter / Ronald Löesink slagwerk / Erica Löesink klarinet / Frank Löesink slagwerk / Daniël Löesink slagwerk /André Löesink trombone / Ton Löesink slagwerk / Joep Thuis klarinet-bestuurslid / Rieki Thuis klarinet / Greet Thuis klarinet /Jos Thuis trombone-bes bas / Thea Thuis hobo / Colin Thuis slagwerk.


                                                                                                                            Foto: muziekkorps 9e Regiment infanterie                                            

Bij de familie Löesink is Johan Anton Löesink een verdienstelijk muzikant. Hij is tromslager bij het 9e regiment infanterie / 20eregiment infanterie. Gestationeerd aan de Belgische grens in de 1e wereldoorlog, was hij hier tromslager. Na zijn diensttijd werd hij tromslager bij de harmonie Sint Martinus in Gaanderen. Daarnaast was hij drummer bij diverse orkesten/strijkjes waaronder “DeTroubadours”. In die tijd was het gebruikelijk dat een orkest geen vaste bezetting had, maar speelde in diverse samenstellingen. Afhankelijk van de gage bestond een orkest uit een duo of een tienkoppige band. Diverse kinderen/kleinkinderen hebben het muzikale stokje van Johann Anton overgenomen. Zoon Tönnis speelde klarinet bij de harmonie. Zoon Paul Löesink speelde trompet bij de harmonie en “De Troubadours” en is jarenlang beroepsmuzikant geweest. Zoon Erich Löesink speelde klarinet bij de harmonie, en is jaren voorzitter geweest van Harmonie Gaanderen. Daarnaast heeft hij slagwerklessen gehad bij Ben van de Boogaard, tijdens de pauzes bij de Ferro in Gaanderen. Het was de bedoeling dat Erich de plaats in zou nemen van zijn vader in de amusementssector. Helaas zag echtgenote Annie van den Berg dit niet zitten en werd Erich geen drummer.

.

          

Foto: “De Troubadours” v.l.n.r. Gradus Brugman, Johann Anton Löesink, Wim Heister en Jakob Brugman.

                        

Optreden van de Troubadours: Graafschapbode 10-02-1938. Er zijn meerdere advertenties te vinden in de Graafschapbode, met optredens van o.a. De Troubadours, Orkest Van den Berg, The Gay Boys. Te vinden op https://www.delpher.nl/

De muzikale familie van den Berg begint bij Wilhelmus Hendrikus van den Berg. Willem kwam als slager in 1901 van Rheden naar Gaanderen.Van Willem zelf zijn geen muzikale gegevens bekend, maar wel van zijn kinderen. Zoon Petrus Johannes van den Berg (Piet) was wachtmeester en musicus bij een militaire kapel. Wilhelmus Bernardus Marie(Willem) speelde trompet bij de Harmonie Sint Martinus (zie foto) en werd later bassist bij het Gelders Orkest.

Petrus Poulus van den Berg (Paul) was drummer in diverse orkesten/strijkjes. De bekendste was “Orkest van den Berg”. In dit orkest speelde hij samen met een neef van hem: Johannes Theodorus Wilhelmus van den Berg (Jan), een zoon van Pauls broer Lau van den Berg. Jan is begonnen als saxofonist bij de Harmonie Sint Martinus in Gaanderen (zie foto). Evenals diverse andere orkesten uit die tijd wisselde de samenstelling per optreden.