GESCHIEDENIS WEETJES



Zomaar een aantal weetjes en feiten in de loop van de tijd. Vooral gericht op de Achterhoek en de Graafschap.

16e Eeuw:

1503: De zomer van 1503 is zinderend heet en kurkdroog en daardoor een kwelling voor de inwoners van de Liemers en de Achterhoek. 

1565: Half december vriest de Oude IJssel dicht en op tweede kerstdag is ook de Rijn dichtgevroren. Het blijft vriezen tot in maart. 

1568: Begin van de  Tachtigjarige Oorlog. De strijd tussen Spaanse en Staatse troepen brengt de bevolking in de Liemers en ook Didam regelmatig tot wanhoop. De periode 1570 tot 1600 is in de Liemers en Achterhoek een uiterst onrustige tijd. De bevolking is wanhopig door rondtrekkende plunderende troepen; de ene keer Staatse en de andere keer Spaanse troepen en daar tussendoor rondtrekkende muitende bendes. Verwoeste huizen en kerken, onbebouwde akkers, plundering, doodslag, zware maandelijkse oorlogscontributies en roof van hele veestapels zijn aan de orde van de dag. De kerken van ondermeer  Didam, 's Heerenberg, Zeddam, Etten, Gendringen, Netterden, Elten, Oud-Zevenaar en Zevenaar worden in die periode geplunderd en zwaar beschadigd. In Hoog-Keppel en Drempt staat geen enkel huis meer overeind.

1580-1584: Willem van Oranje wilde de Achterhoek verwoesten.  In 1584 adviseerde Willem van Oranje om de Achterhoek te verwoesten en voor vijandelijke legers onbruikbaar te maken. Willem van Oranje begon de Tachtigjarige Oorlog tegen Filips de Tweede, die de koning van Spanje en de hertog van Gelre was. Het Hollandse leger wist onder leiding van Willem van Oranje de Spaanse legers te verjagen uit het westen van Nederland. Provincies als Gelderland en Brabant bleven decennialang in de frontlinie liggen en hadden vooral als taak om de Spanjaarden uit het vrije Holland en Zeeland te houden. Willem van Oranje gaf daarom op 20 juni 1584 opdracht om het graafschap Zutphen te verwoesten, vernielen en geheel te bederven. De Spanjaarden zouden dan geen eten meer vinden om hun legers te voeden en verder te trekken naar Leiden, Amsterdam en Delft.

1586 Van december 1586 tot september 1587 is er een ongekende koudegolf.  In het laatste kwart van de 16e eeuw is het in Europa kouder met winters met veel sneeuw en ijs en koele zomers met herfstachtig weer. Het lijkt wel een "kleine ijstijd" te zijn geweest. Onderzoek van het KNMI heeft inmiddels aangetoond dat het laatste kwart van de 16e eeuw waarschijnlijk de koudste is geweest van de afgelopen duizend jaar.

1590 Brieven van en aan het Kwartier van Zutphen. Missive van Joest van Heeckeren aan het Hof. Hij vraagt voor de weinige inwoners, die nog in Ruurlo zijn overgebleven, ontheffing van contributie, daar zij voor onweder en hagel hun oogst geheel hebben zien vernielen.

1595  De winter van 1595 is opnieuw extreem streng. Na de winter volgen overstromingen en dijkdoorbraken waardoor het ook voor de inwoners van Loerbeek, die ook al gebukt gaan onder het oorlogsgeweld van de Tachtigjarige Oorlog, een rampzalig jaar is.

1595 In 1595 ging nagenoeg de gehele gemeenschap van Ruurlo over naar het protestantisme op 4 families na (Donberg, Gotinck, Elschot en Sasse). De katholieken kerkten in het begin in andere plaatsen, maar toen hun aantal toenam ook in schuilkerken.

17e Eeuw

1608    Een ontstellend koude winter zorgt voor grote problemen. In januari en februari vriest het zo hard dat zelfs de oudste mensen zich niet kunnen herinneren dit ooit eerder te hebben meegemaakt.

1615  De stadsbrand van 1615 is de grootste stadsbrand die de Nederlandse stad Lochem in haar geschiedenis heeft getroffen. Op 6 april 1615 brandde de stad Lochem volledig af, alleen de kerk en een viertal huizen bleven staan. Om acht uur 's avonds brak er bij het bierbrouwen brand uit. In een mum van tijd stond de hele stad in brand. De kerktoren brandde volledig uit. De kerk zelf liep grote schade op. Slechts enkele huizen werden gespaard. De ramp werd veroorzaakt door een nalatigheid van mevrouw Eefsse Tonhues. Zij was net even weggelopen bij het drogen van ontkiemd graan tot mout. Het memorie- en resolutieboek van Lochem vermeldt:                                                                                                                                 "Alsoe Eeffse Tonhues durch haer versuem gecausirdt den jammerlicken brandt dieser geheeler stadt mitt kercke, toren, raedt, gashueser en sonsten".                                                                 De kerkenraad van Zutphen besloot de getroffen inwoners van Lochem met 100 gulden te ondersteunen. Ook verzorgde men in Zutphen tijdelijk de opvang van 20 dakloze bejaarden.                                                                                                                                                                  

1627: Slag om Groenlo. Amper 600 Spanjaarden streden in 1627 tegen liefst 25.000 soldaten van het Staatse leger. De inzet was het vestingstadje Groenlo. De inwoners leidden tijdens de Tachtigjarige Oorlog een armoedig leven, het was loodzwaar. In het westen van het land was de Gouden Eeuw aangebroken, in het oosten, het zuiden en in Groningen was het pikzwart. Eén groot slagveld. Bij opgravingen zie je het terug: in het westen vind je luxe aardewerk, hier vooral goedkope gebruiksvoorwerpen. En veel kogels. De mensen moesten elke dag hard werken om hun kostje te verdienen, rijke mensen en adel waren er amper. De binnenstad was tijdens de Spaanse bezetting de veiligste plek om te zijn. Daarbuiten werd er massaal geplunderd, door de Spanjaarden en het Staatse leger. In de zomer van 1627 waren er meer dan 50.000 soldaten in de Achterhoek, zij moesten  allemaal eten. Het was gruwelijk. De mensen moesten elke dag hard werken om hun kostje te verdienen, rijke mensen en adel waren er amper. De binnenstad was tijdens de Spaanse bezetting de veiligste plek om te zijn. Daarbuiten werd er massaal geplunderd, door de Spanjaarden en het Staatse leger. In de zomer van 1627 waren er meer dan 50.000 soldaten in de Achterhoek, zij moesten  allemaal eten. Het was gruwelijk. Inwoners van het nabijgelegen Ruurlo vluchtten massaal. Uiteindelijk woonden er nog maar drie mensen in het dorp en liepen er wolven door de straten. In Groenlo zelf woonden zeshonderd soldaten van het Spaanse leger in barakken en bij mensen thuis. Onder hen waren maar een handjevol echte Spanjaarden, de rest bestond vooral uit Nederlandse katholieke jongens. Zij vochten voor soldij en hun geloof mee aan Spaanse zijde.

1684  De winter van 1683-1684 verloopt ontstellend koud. De koude valt ver voor kerstmis 1683 in en duurt tot medio februari 1684. De rivieren vriezen volledig dicht en ijsdikten tot twee Rijnlandse voeten (63 cm) worden gemeten. De winter zorgt voor veel overlast.

18e Eeuw

1709    Zeer strenge winter vanaf Driekoningen (6 januari); veel vee doodgevroren.

1711    In het voorjaar zijn er diverse dijkdoorbraken zoals de IJsseldijk bij Lathum en de Boterdijk bij Lobith. Veel voedselvoorraden gaan verloren, weiden blijven lang onbruikbaar en op grote schaal wordt honger geleden.

1714    Veepest veroorzaakt in de Liemers de dood van veel runderen en grote armoede onder de bevolking.1715   Op vrijdag 3 mei wordt het aan het eind van de ochtend omstreeks 11.00 uur nachtelijk donker. Het is een gevolg van een (vrijwel) volledige zonsverduistering in Nederland.

1740    De winter van 1740 verloopt zeer koud. Na een relatief zachte december 1739 wordt januari 1740 extreem koud. In de periode van zaterdag 9 tot en met dinsdag 12 januari is het zelfs overdag in Loerbeek niet warmer dan 10 graden onder nul. De barre winter wordt gevolgd door een extreem koud voorjaar. Op zaterdag 7 mei sneeuwt het nog. Ook de zomer verloopt zeer koud waardoor de oogsten volledig mislukken. Het duurt jaren voor dat men het rampzalige jaar 1740 te boven is.  

1794   Ten behoeve van transport van hout naar 's-Heerenberg voor de keizerlijke troepen  moeten de boeren van Gaanderen, in 1794, wagens en karren beschikbaar stellen. Zij kunnen zich vervoegen bij de jachtopziener van Huis Bergh, de heer I.B. Vink.                                Bron: http://berghapedia.nl/index.php?title=Gaanderen_van_tijd_tot_tijd


counter free