»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»







»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»


 

(LIEFFERT - MARTHA)



                        

                 

           T E N   W O L D E

                                                    

          P O R T R E T T E N G A L E R IJ

 

                                             v e r v o l g
 
                               
                                (   L  -  M )
 

 

 

 

twee onafscheidelijke broers uit , overduidelijk , inmiddels reeds lang vervlogen tijden ....:  Lodewijk Cornelis (Louis/Wiet) ten Wolde (23 jan. 1916 - 27 maart 1983 , Den Haag) (links)  , met naast hem zijn anderhalf jaar jongere broer(tje) Bernardus (Bernard/Ben) ten Wolde (12 juli 1917 - 30 sept. 1991 , Den Haag) 

 

LODEWIJK CORNELIS TEN WOLDE

bekender onder de roepnaam WIET of  LOWIE ,  kwam ter wereld op 23 januari 1916 in de stad Den Haag , als zoon van  - ongehuwd moeder  -  Paulina Leenderika (Lena) ten Wolde  en van  -  biologische vader  -  Hendricus Cornelis (Henk) Seijen ten Hoorn .

#  Wiet/Lowie was enigszins het buitenbeentje binnen het gezin waarin hij werd grootgebracht  :  niet alleen in uiterlijk , ook in karakter en temperament was Wiet duidelijk anders dan zijn broers en zuster .
Dit werd wellicht nog versterkt door zijn niet al te gemakkelijke jeugd .
Als jonge jongen werd Wiet nogal eens gepest ; daardoor was hij weleens wat opstandig en geneigd om conflicten met medescholieren niet met woorden maar met zijn vuistjes op te lossen ....

Wiet werd noodgedwongen grootgebracht zónder vader , hij lag dus nogal eens in de clinch met z'n medescholieren én hij had de pech niet te kunnen rekenen op enig pedagogisch inzicht van de kant van de onderwijzers en broeders van zijn lagere school ...

En dat bepaald niet iedereen uitblonk in pedagogische vaardigheden en begrip voor de kwetsbare kinderziel in die tijd , blijkt wel uit het volgende voorval uit Wiets kleutertijd : een sinterklaasfeestje werd toen op een dag voor de kleine Wiet tamelijk wreed verstoord toen plotsklaps zwarte Piet ( daartoe ingefluisterd door een 'goede' bekende van Wiet ) met enig duw- en trekwerk probeerde de doodsbenauwde Wiet in de zak te krijgen....met de kennelijke bedoeling hem naar Spanje te verschepen.....
Maar , zeer tot Wiets opluchting en tevredenheid , is daar op het allerlaatste moment dan toch maar van afgezien.....maar was wel meteen zijn sinterklaas-plezier voor altijd verknalt ....  

oudst bekende foto van Lowietje (staand) met zijn broertje Bennie in de Hekkelaan in de Haagse Rivierenbuurt , vlakbij hun woning  -  links op deze foto staat ook nog , in donkere jas , hun moeder Lena ten Wolde


Voor dit alles vond Wiet later een uitlaatklep : de bokssport .
Hij had ook zeker wel talent , maar vanwege wat traag voetenwerk zou hij helaas niet uit kunnen groeien tot een professioneel en succesvol bokser .

Als jong kind was Louis getuige geweest van een zeer tragische en dramatische gebeurtenis .
Samen met een paar vriendjes was hij op een dag aan het 'bootje springen' : de jongens probeerden van het dek van de ene boot op het dek van een naastgelegen bootje te springen - al deze bootjes lagen naast elkaar langs de kade van de gracht aangemeerd .
Eén speelkameraadje sprong , miste de andere boot , kwam in het water terecht ... en kwam ónder water reddeloos vast te zitten ....

De arme jongen is toen die dag voor de ogen van al z'n vriendjes , waaronder ook de kleine Louis , op tragische wijze verdronken ...

Op een dag werd Louis "gelauwerd" met een bijnaam : hij werd de keienkop genoemd ... Deze curieuze bijnaam was ooit op een , zeker voor hem , nogal kwade dag ontstaan vanaf het moment dat Wiet die dag keihard met zijn hoofd tegen een lantaarnpaal gelopen was...en de paal níet van wijken wist...

In zijn kinderjaren deed zich nóg een "dramatisch" voorval voor , maar deze maal wel van een geheel andere , zelfs ludieke aard .....
Toen Wiet op een dag bij bekenden op visite was en daar kon blijven eten , bleek er erwtensoep op het menu te staan - maar dát gerecht kende én lustte de jonge Wiet helemaal niet ! Hij begon zelfs bijna te huilen en schreeuwde plotseling uit : " IK WIL GEEN ERWTENSOEP , IK WIL SNERT.....!!"

Wiet en Ben ten Wolde waren destijds allebei lid van de zogeheten Oranjebond , een activiteitenvereniging voor kinderen  -  op de foto , gemaakt rond 1925 , zit Lowie(tje)  helemaal rechts , met naast hem zijn een jaar jongere broertje Ben(nie)  

 

D U I T S L A N D

De tweede wereldoorlog heeft grote invloed gehad op Wiets leven als jong volwassen man .
Een groot deel van de oorlog verbleef hij , door de omstandigheden daartoe gedwongen , in het land van de bezetter .
Louis kwam terecht in het toen nog Duitse Stettin (thans Pools grondgebied) en later in Berlijn , waar hij - een groot geluk bij een evengroot ongeluk - op zeker moment zijn broer Ben tegen het lijf liep !! Ben was als dwangarbeider naar de Duitse hoofdstad afgevoerd .
Deze onverwachte ontmoeting - hier vele honderden kilometers van huis , in het land van de vijand , in een stad bovendien die zeer regelmatig door de geallieerden onder zwaar vuur genomen werd - moet voor hen beiden toch wel als een zéér bijzonder en emotioneel moment ervaren zijn .
En vanaf dat moment hadden de twee broers natuurlijk ook de mogelijkheid om elkaar wederzijds tot steun te zijn , in de verder uiterst moeilijke omstandigheden waarin zij en ontelbaren met hen toen in verkeerden .

Wiet en zijn broer Ben ten Wolde in Berlijn tijdens WO II 


Met name Wiet is in de oorlog op Duits grondgebied een aantal malen aan de dood ontsnapt geweest .....

Eén maal stond hij , na afloop van een zeer zwaar bombardement , oog in oog met een vrouw die , terwijl ze vlak naast hem stond , in elkaar zakte en aan haar zware verwondingen bezweek  -  Wiet had haar nog net een sigaret kunnen geven , waar ze daadwerkelijk enkele trekken van genomen had , haar allerlaatste dus .....

Het andere moment waarop Wiets leven zeer ernstig gevaar liep , was zelfs nog dramatischer ......
In de oorlog namen de Duitsers regelmatig represaillemaatregelen , waarbij volkomen onschuldige burgers het slachtoffer van konden worden .
Op een dag die voor Louis zeer zeker de laatste van zijn leven hád kunnen zijn , werd hij samen met vele andere dwangarbeiders tegen een muur gezet ........ er vielen enkele schoten ....... de man die pál naast Wiet stond werd dodelijk getroffen...... Wiet zelf bleef gelukkig ongedeerd .....

Dit angstaanjagende voorval op die ene gruwelijke dag middenin de oorlog zal zonder twijfel de meest dramatische gebeurtenis uit Wiets gehele leven geweest zijn ....

Zowel Wiet als Ben kwamen weliswaar vervuild en verzwakt , maar verder gelukkig lichamelijk en geestelijk ongehavend en ongebroken door de oorlogsjaren heen .
In Nederland aangekomen hadden ze wel nog de droeve plicht om aan de moeder van één van hun beste vrienden het trieste bericht door te geven van het overlijden van haar zoon .
Sam Koekenberg , zo heette hun vriend , had samen met Wiet en Ben als krijgsgevangene in Duitsland gezeten en was daar bij één van de vele bombardementen op tragische wijze gesneuveld .

 

N I E U W - Z E E L A N D

De leefomstandigheden in het Nederland van kort na de oorlog waren weliswaar beter dan daarvoor , maar nog verre van ideaal te noemen .
Louis , die toch al wat avontuurlijker van aard was dan zijn broers , besloot begin jaren vijftig zijn geluk te gaan beproeven helemaal aan de andere kant van de aardbol , in Nieuw - Zeeland dus .....

In september 1952 vertrok hij aan boord van een enorm passagiersschip , de Sibayak , voor een tocht van vele weken naar zijn nieuwe thuisland , verwachtings- en hoopvol een onzeker avontuur tegemoet ...

Wiet reisde tamelijk luxueus , té luxueus zelfs , want - zonder het te beseffen - verbleef hij tijdens de hele bootreis in een éérste klas kajuit , waarvoor hij , om financiele redenen , zeker níet geboekt had !!
Hoe kon dit dan gebeuren ??
Dit heeft alles te maken met Wiets achternaam : Ten Wolde .
Wiet bleek namelijk níet de enige Ten Wolde geweest te zijn die deze dag had ingescheept en deze andere Ten Wolde nu had wél geboekt voor een duurdere kajuit , maar aangezien het ook voor hem de eerste keer zal zijn geweest dat hij zo'n lange reis maken zou , had ook híj níet in de gaten dat hij al die tijd in een 'te eenvoudige' hut verbleef !
Pech voor hem , een mazzeltje voor Wiet , die dat zeker wel gebruiken kon , daar zijn verblijf in Nieuw - Zeeland níet dátgene zou gaan opleveren wat hij er kennelijk van verwacht had .......

Wiet is de Engelse taal in Nieuw - Zeeland nooit machtig geworden en mede daardoor lag een glanzende maatschappelijkke carrière in dit verre land voor hem helaas niet in het verschiet .
Bovendien raakte hij vermoedelijk steeds meer door heimwee gekweld , zodat Wiet twee jaar later al besloot om een definitief punt te zetten achter het zgn. Nieuw - Zeeland - avontuur en om terug te keren naar het oude vaderland , Holland ...

De gehele terugreis moest hij deze keer wel volledig uit eigen zak bekostigen - en dát veroorzaakte wel enige problemen ...

Verder dan Italië kon Wiet met de boot niet komen - hier strandde hij , volledig platzak ....
Gelukkig was hij , dankzij steun van het Nederlandse consulaat - dat voor hem o.a. een slaapplaats regelde in een nonnenklooster ! - én dankzij enige financiele steun vanuit Nederland , dan tóch nog in staat gesteld om ook het laatste traject van de lange terugreis richting Nederland , richting Den Haag , goed en wel te volbrengen !

 

S C H E V E N I N G E N

Wiet is het grootste deel van zijn arbeidzame leven werkzaam geweest als metaalslijper en ook na de oorlog vond hij weer emplooi in dit vak in zijn geboortestad Den Haag / Scheveningen (bij de toenmalige firma Jordense , later : Turco) én hij kwam in contact met een lieve Scheveningse vrouw , CATRIEN VINK , met wie hij in het jaar 1957 in het huwelijk zou treden .
Helaas kwam er al binnen acht jaar een eind aan deze echtverbintenis door het vroegtijdig overlijden van zijn vrouw - Catrien Vink is niet ouder geworden dan 52 jaar .

Wiet bleef in Scheveningen wonen en werken als metaalbewerker .

In het jaar 1971 deed er zich voor hem een financieel buitenkansje voor : hij kreeg de mogelijkheid aangeboden om huiseigenaar te worden ....
Het huurhuis waarin hij , aanvankelijk samen met zijn vrouw Catrien , in woonde , kon hij vanaf dat moment kopen van zijn - naar alle waarschijnlijkheid in zeer grote financiele problemen verkerende - huisbaas , voor een bedrag dat hem als koper níet al te zeer afschrok : 8000 gulden ....

Jaren later zou hij echter nog voor de onroerend goed belasting ten onrechte aangeslagen worden voor  t w e e  koophuizen ! En zo betaalde Wiet 'keurig', gedurende enkele jaren veel te veel OZB-belasting , maar gelukkig zou alles later worden rechtgezet en het te veel betaalde bedrag netjes worden teruggestort op zijn rekening .

 

G E Z O N D H E I D   +  Z I E K T E

Over het algemeen verkeerde Wiet altijd in een puike gezondheid .
Wel heeft hij op enig moment - wanneer , hoe en waar is ons niet meer bekend - een ernstig oogletsel opgelopen dat tot permanente beschadiging en een zeer ernstige beperking van het zicht van dat ene oog geresulteerd heeft .
Bovendien bleef het , net zoals bij zijn moeder Lena ten Wolde , altijd enigszins zichtbaar dat Wiet een wat 'vreemd oog' had .

In de loop van 1982 moest Louis een ingrijpende niersteen-operatie ondergaan , die aanvankelijk nog was uitgesteld in verband met de geconstateerde mindere conditie van zijn hart ...

Alhoewel de uiteindelijke operatie zeker goed was verlopen , zou Wiet toch niet meer volledig weten te herstellen van deze , zeker voor hem , zware ingreep .

Op zondag 27 maart 1983 , de dag waarop in dat jaar de zomertijd in werking trad , kwam Wiets leven plotseling tot een eind ....
Hij overleed - terwijl hij op z'n fiets vanuit Scheveningen op weg was naar zijn broer Ben en schoonzuster Sien , wonend aan de andere kant van de stad , in Moerwijk - aan de gevolgen van een acute hartstilstand .

Wiet moet op die , vanwege het ingaan van de zomertijd een uur kortere , tragische zondag om kwart voor drie in de middag gestorven zijn .  


Was het de avond daarvoor misschien wat laat geworden , té laat geworden misschien , én was hij die ochtend wat onaangenaam verrast geweest toen hij zich realiseerde dat het een uur later was dan hij steeds gedacht had ....??
Het is slechts gissen naar zijn laatste gedachten en zieleroerselen .


We weten alleen met zekerheid dat Wiet , kort nadat hij bij z'n voordeur op de fiets was gestapt , ergens op het Frankenslag overvallen moet zijn door een hartinfarct , en daar , midden op de weg , het bewustzijn moet hebben verloren en met fiets en al op het wegdek moet zijn terechtgekomen .
Toevalligerwijs waren Wiets buren als één van de eersten ter plaatse om zich enigszins over hem te kunnen ontfermen .
Later werd verteld dat Wiet nog even geleefd heeft en in de ambulance op weg naar het ziekenhuis , overleden moet zijn .

Zou Wiet de eerste belangrijke reis in zijn leven (van Nederland naar Nieuw-Zeeland) met een ándere Ten Wolde meemaken , ook zijn allerlaatste reis  maakte Wiet níet helemaal alleen , want ook in het uitvaartcentrum stond hij nu opgebaard met een andere , onbekende Ten Wolde ....

Wiet was de eerste in de familie die niet begraven maar gecremeerd werd  -  zijn crematie vond plaats op 1 april 1983 op het terrein van het uitvaartcentrum Eijkelenburg in de gemeente Rijswijk .

Lodewijk Cornelis ten Wolde , beter bekend onder de roepnaam Louis of Wiet , bereikte de leeftijd van 67 jaar .

 

CATHARINA MARTINA (CATRIEN) VINK  

... kwam ter wereld op 21 juli 1912 in een groot Schevenings gezin , als dochter van een Scheveningse moeder en een Katwijkse visserman .
Uit latere verhalen weten we dat de totstandkoming van het huwelijk van haar Schevenings/Katwijkse ouders zeker niet zonder slag of stoot moet zijn verlopen .....
Aan de Katwijkse óf Scheveningse kant van de familie - we zullen omwille van 'de goede vrede' maar niet vermelden aan welke kant precies ... - , moeten ergens in de hoofden van de verwanten in één van deze twee vissersdorpen   eertijds grote reserves bestaan hebben ten aanzien van dit geplande huwelijk .
Want wáárom moest hij/zij zo nodig trouwen gaan met iemand van dat ándere vissersdorp en wáárom kon zij/hij nu niet iemand vinden uit het eigen vissersdorp ...?!
Het had niet veel gescheeld of het hele huwelijk was van de baan geweest , maar beide geliefden zetten toch door - liefde laat zich noch dwingen noch al te gemakkelijk 'aan de kant schuiven' - én samen zouden ze de rest van hun lange huwelijkse leven in het Scheveningse vissersdorp gaan doorbrengen .

Catrien woonde en werkte in haar jonge jaren gedurende enige tijd in Engeland als kinderjuffrouw (nu zouden we zeggen :  au pair) .
Het moeten voor haar bijzondere , pretttige en interessante jaren geweest zijn - ze heeft toen ook nog een aardig woordje Engels geleerd - maar het oude vissersdorp Scheveningen kon ze toch niet al te lang missen : ze keerde weer terug en ging als dienstbode aan de slag in het grote Haags gemeenteziekenhuis Zuidwal .
Vele , zéér vele patienten hebben haar daar leren kennen , want Catrien heeft al die jaren op zaal gewerkt  in de hoofdvestiging , maar daarnaast ook nog enige tijd in de toenmalige dependances aan de Tapijtweg (kraamafdeling) en in de Stevinstraat .

Catrien trouwde pas op haar 45e , op 26 juli 1957 in Den Haag , met Wiet ten Wolde  -  Catrien had Wiet leren kennen doordat hij de broer was van Riet ten Wolde , één van Catriens collega's en beste vriendinnen uit het ziekenhuis Zuidwal .



Net als een paar van haar zusters ging ook Catrien regelmatig gebukt onder hoofdpijnaanvallen die in hevigheid zouden toenemen .

Rond haar 50e levensjaar werd ze getroffen door een aantal hersenbloedingen die haar steeds slechter deden functioneren .
Zo kreeg Catrien problemen met allerlei alledaagse , simpele dingen , zoals bijvoorbeeld een pannetje op het vuur zetten , klok kijken e.d. .

Wat ernstig gevreesd werd gebeurde ook : op 26 februari 1965 - ze was toen nog maar 52 jaar oud - werd Catrien getroffen door een laatste , fatale beroerte .

Later onderzoek , uitgevoerd door één van haar verontrust geraakte broers , bracht aan het licht dat binnen de ándere tak van de familie ( dus níet binnen de tak waar ooit zoveel trammelant geweest was ten aanzien van het voorgenomen huwelijk van haar ouders ), in het verre verleden verschillende voorouderlijke neven en nichten met elkaar getrouwd waren geweest .
De hersenproblemen waar Catrien en haar zusters onder gebukt gingen , moeten dus het gevolg zijn geweest van inteelt , juist binnen díe tak van de familie die geen enkele moeite had gehad ten aanzien van het 'gemengde' huwelijk ooit van Catriens ouders ...

Catrien Vink en Wiet ten Wolde hadden  geen kinderen gekregen .

 

trouwfoto van Wiet ten Wolde en Catrien Vink ( 26 juli 1957 , Den Haag )

 

persoonskaart van Lodewijk Cornelis ten Wolde (1916 - 1983)

 



 

 

 

Lodewijk Gerardus Paulinus (Louis) ten Wolde  was het tweede kind van vader Albertus Paulus Wilhelmus ten Wolde en moeder Maria Petronella Arnold

#  Louis groeide aanvankelijk op in de hofstad van ons land , maar een prettige , onbezorgde jeugd zal het zeker niet geweest zijn .

Het huwelijk van zijn ouders was mogelijkerwijs van begin af aan al slecht geweest en eindigde zelfs - zeer opmerkelijk voor een huwelijk uit de 19e eeuw - in echtscheiding ; Louis was toen nog maar tien jaar oud .

Samen met zijn moeder en jongere zus Lena vertrok hij daarop , tegen het eind van de 19e eeuw , naar de plaats waar zijn moeder ooit geboren was : Arnhem .

In Arnhem vond zijn moeder een goede betrekking als kinderjuffrouw bij een rijke adellijke familie ( dit ondanks het feit dat zij lezen noch schrijven kon ....) , en nú leek de zon in het leven van de jonge Louis zowaar toch nog wat te gaan schijnen , totdat ......zijn moeder , Maria Petronella Arnold , in de zomer van 1901 plotseling zó ernstig ziek werd dat artsen het leven van deze toen nog maar 41-jarige vrouw niet meer redden konden .........

Aan haar sterfbed gezeten schijnt zoon Louis haar nog plechtig en oprecht beloofd te hebben verder zeer goed voor zijn jongere zus te zullen gaan zorgen - al spoedig na het overlijden van zijn moeder zou Louis deze plechtige belofte echter al breken , en zou hij als koloniaal voor onbepaalde tijd vertrekken naar het verre Nederlands Indië .......

 

De strijd in Atjeh was toen nog niet gestreden en ook anderszins was een langdurig verblijf in de Oost zeker niet van gevaren ontbloot , maar Louis ten Wolde zou gelukkig vele jaren later gezond en wel met groot verlof kunnen terugkeren naar het oude , kleine en kille vaderland , om weldra een beslissing te gaan nemen die verstrekkende en zelfs desastreuze gevolgen voor hem krijgen zou ........

In deze aanstaande persoonlijke tragedie in Louis' bestaan fungeerde naast Louis nog een andere man als een van de 'hoofdrolspelers' : een zekere Ligtvoet (zijn voornaam is ons niet bekend) was een wat vage kennis van Louis uit Den Haag - het was een man die plaatselijk een behoorlijke reputatie had opgebouwd als notoire gokker .....

Dit gokken blijkt zelfs zó ver gegaan te zijn indertijd dat deze man op zekere dag ál zijn potten en pannen als inzet had gebruikt én ...... ook allemaal verloren had !

Toen de winnaar van het gokspel even later bij Ligtvoets vrouw aanklopte om zijn eerlijk gewonnen en rechtmatige bezit op te komen halen , werd deze man geconfronteerd met een volkomen verbouwereerde echtgenote die zich zó kranig en onverzettelijk begon te verweren dat de man er toen uiteindelijk toch maar van afzag om met zijn eerlijk gewonnen buit weer huiswaarts te keren ......

De zeer goklustige Ligtvoet verdiende zijn brood - dat hij dus met grote regelmaat weer vergokte ..... - als zeeman op de grote vaart .

Om de een of andere reden besloot Ligtvoet in die dagen wat langer aan wal te blijven , en vond hij Louis ten Wolde bereid om zijn plaats in te nemen en als zeeman op het eerstvolgende schip richting Amerika als vervanger voor Ligtvoet mee te gaan varen .

Waarom Ligtvoet toen niet meewilde is onbekend : zat hij wellicht even heel erg goed in z'n slappe was als gevolg van een , voor de verandering , zeer profijtelijk afgelopen gokpartijtje of juist niet , en wilde hij per se , koste wat het kost , langer aan wal blijven om met gokken z'n schulden nog wat te kunnen verefffenen ....??

Maar ook de beweegredenen van Louis ten Wolde blijven voor ons in nevelen gehuld : had hij nu al weer genoeg van z'n groot verlof in Nederland , benauwde het oude vaderland hem al te zeer óf kon híj juist dit extra geld wél zeer goed gebruiken ??

We weten het niet , we zullen het waarschijnlijk ook nooit meer te weten komen , we weten alleen dat deze onverwachte en opmerkelijke plaatsvervanging voor Louis dramatische gevolgen krijgen zou ...............

Misschien was Louis ook wel zeer avontuurlijk ingesteld en wilde hij nu , nadat hij in de afgelopen jaren het werelddeel Azië wat had kunnen verkennen , graag richting Amerika trekken , naar het 'beloofde land' , het land waar alle monden in die dagen zo vol van waren , alleen ......... dit 'beloofde land' zou Louis nooit met eigen ogen kunnen aanschouwen ........

Louis monsterde aan op het bewuste zeeschip , en vertrok , vermoedelijk zeer verwachtingsvol richting Amerika .

Ergens op de Noordzee of op de Atlantische Oceaan liep het schip zeer ernstige averij op - wellicht is het vaartuig al vrij spoedig na vertrek vanuit een Nederlandse haven op een zware zeemijn gevaren die daar al die tijd als een dwalende , dolende boei des doods had liggen wachten op een volgend tragisch slachtoffer .........

Het dramatische voorval op open zee vond vermoedelijk plaats kort na de jaren van de eerste wereldoorlog : mogelijkerwijs is dit schip dus volkomen zinloos op een nog steeds ronddobberende en nimmer onschadelijk gemaakte zeemijn gevaren ....

Waarschijnlijk hebben die dag vele opvarenden van het schip in de onpeilbare diepte van het immense water een zeemansgraf gevonden ....en Louis ten Wolde was één van deze zeer te betreuren zeelieden........

 

Ligtvoet was dus op welhaast miraculeuze wijze aan een mogelijke verdrinkingsdood ontkomen , maar betekende dit dan ook dat zijn echtgenote , ( die we al eerder in het 'potten- en pannen- verhaal' waren tegengekomen als een tamelijk standvastige vrouw ) nu enorm was opgelucht dat háár man in ieder geval deze gruwelijke dodendans ontsprongen was .....??

Welnee !!

Op de dag waarop het nieuwsfeit van de scheepsramp Nederland had bereikt , spoedde deze vrouw zich naar het woonhuis van Lena ten Wolde , Louis' enige zuster - en dáár zou zich een gedenkwaardig gesprek gaan ontrollen ........

Na wat troostende woorden met Lena gewisseld te hebben , verzuchtte Ligtvoets vrouw ineens midden in dit gesprek dat ze toch nog liever had gezien dat haar eigen man aan boord van het rampschip gezeten had dan Louis ten Wolde ...............

Zonder overdrijving durven we wel te stellen dat het huwelijk van Ligtvoet en zijn vrouw anno 1919 al geruime tijd over zijn hoogtepunt heen moest zijn geweest ............

Lodewijk Gerardus Paulinus ten Wolde , geboren op 9 oktober 1883 in Den Haag , moet in of rond het jaar 1919 , terwijl zijn 36e levensjaar was aangevangen , ergens buitengaats , op de Noordzee of op de Atlantische Oceaan , een trieste , jammerlijke dood gestorven zijn , en op enkele honderden of misschien wel duizenden zeemijlen van zijn geboortegrond vandaan een zeer eenzaam zeemansgraf gevonden hebben ...........

Louis ten Wolde was toen nog ongehuwd en had geen kinderen .

 

 

 

Vier Ten Wolde's uit vervlogen tijden op een rij , met van links naar rechts :  (de niet altijd even sympathieke) Albertus Paulus Wilhelmus ten Wolde ; zijn echtgenote Maria Petronella ten Wolde - Arnold (althans zo heette ze tijdens de duur van het korte , vermoedelijk zeer ongelukkige huwelijk met Albertus -  en enige jaren na de echtscheiding kwam ze al in het jaar 1901 , nog maar net 40 jaar oud , te overlijden) ; de derde Ten Wolde is hun zoon Lodewijk Gerardus Paulinus ten Wolde (we zagen hem hierboven al)  : Lodewijk (Louis)  leidde een tamelijk avontuurlijk bestaan , en stierf navenant : rond het jaar 1918 verongelukte hij aan boord van een groot schip , midden op zee , op weg naar Amerika   ;  en dan tenslotte Paulina Leenderika ten Wolde , hun enige dochter , wier levenspad beslist ook niet altijd over rozen ging :  Lena  kreeg vijf kinderen , van wie er één , twee jaar jong nog maar , op tragische wijze verongelukte , en Lena's partner was al spoedig met de noorderzon vertrokken , zodat de opvoeding van de kinderen merendeels op haar schouders terechtkwam  -  ze overleed uiteindelijk in 1959 in haar geboorte- en woonplaats Den Haag , op 74-jarige leeftijd.

    

 

 

 

 

Maria Paulina (Riet) van der Groef - ten Wolde , geb. 3 aug. 1918 in de Van der Duynstraat , vlakbij de Stationsstraat  in Den Haag ; dochter van Hendricus Cornelis Seijen ten Hoorn (30 sept. 1879 , Den Haag  -  23 maart 1958 , Warsveld) en van Paulina Leenderika ten Wolde (21 febr. 1885 , Den Haag  -  25 nov. 1959 , Den Haag)  ;  kleindochter van Hendricus Seijen ten Hoorn (24 juli 1848 , Den Haag  -  9 febr. 1885 , Den Haag) en van Maria Theodora Cornelia Roozenburg (2 febr. 1853 , Den Haag  -  15 juli 1896 , Den Haag)  ;  kleindochter van Albertus Paulus Wilhelmus ten Wolde (16 okt. 1863 , Den Haag  -  8 sept. 1934 , Den Haag)  en van Maria Petronella Arnold (2 mei 1860 , Arnhem  -  25 juli 1901 , Arnhem) 

 

 

##  MARIA PAULINA (RIET) TEN WOLDE   was de laatst geborene en tevens enige dochter van moeder Lena ten Wolde .
Op 3 augustus 1918 kwam ze in Den Haag ter wereld in een pand aan de Van der Duynstraat , vlakbij de Stationsweg - moeder Lena woonde in die tijd vermoedelijk een klein eindje verderop in dezelfde straat .

 

Lena ten Wolde



1918 was een bijzonder jaar : het markeerde het einde van de eerste wereldoorlog , maar luidde tevens het begin in van een wereldwijde griepepidemie .....
Gelukkig had dit alles géén effect op moeder Lena en haar pas geborene ....

Al één week na de geboorte , dus op 10 augustus 1918 , zou haar nog maar net begonnen leven een bijzondere wending krijgen - Riet , nog maar zeven dagen jong , was zich van de ingrijpendheid van deze gebeurtenis uiteraard volkomen onbewust ..... én het zou maar liefst bijna  a c h t    jaren duren alvorens haar de ware toedracht uiteindelijk pas bekend zou worden .........

In tegenstelling tot haar drie broers werd Riet níet van kinds af aan grootgebracht door haar natuurlijke moeder , máár door pleegouders die één week na de geboorte zich dus al volledig over de jonge Riet gingen ontfermen .
Riets biologische moeder , Lena ten Wolde , stond als ongehuwd moeder al helemaal alleen voor de opvoeding van dríe jongens , toen daar korte tijd later nog een víerde kind bijkwam - het viel Lena zwaar , té zwaar , om ook nog de zorg op zich te nemen voor dit laatste kind en dit was dan ook de reden waarom zij het niet gemakkelijke besluit nam het kind al kort na de geboorte onder te brengen bij pleegouders .

echtpaar Lokkerbol-van Drongelen

Riet werd als 'enig kind' grootgebracht en opgevoed door het verder kinderloze echtpaar Lokkerbol-van Drongelen , in Den Haag , níet ver van haar biologische moeder én haar drie broers vandaan , van wie Riet het bestaan geruime tijd zelfs niet vermoeden kon .....
Het kwam voor haar als een volslagen verrassing , werkelijk als een donderslag bij heldere hemel .... , toen zij op zeven - of achtjarige leeftijd , min of meer bij toeval nog , te horen kreeg 'hoe de vork werkelijk in de steel zat ......'
De vrouw die zij enkel als 'tante' kende , bleek haar echte moeder te zijn , en de drie jongens die ze op een gegeven moment had leren kennen als haar 'neefjes' bleken alle drie broers van haar te zijn .....!!

Hoewel dit geheel anders had kunnen verlopen , zou Riet gedurende haar verdere leven zowel met haar pleegouders als met haar biologische moeder én haar broers een goede deels hechte band behouden .


Haar biologisch vader , Henk Seijen ten Hoorn , heeft ze evenwel nóóit gekend .
Riet heeft ook nimmer enige behoefte gevoeld hem op te gaan zoeken en te leren kennen ; geen énkele vaderlijke taak had deze man immers ooit op zich genomen ...
Pas tijdens gericht stamboomonderzoek is zij er achter gekomen dat haar vader in het jaar 1958 ergens in het oosten van het land gestorven was , een jaar voor het overlijden van haar biologische moeder , Lena ten Wolde .

Henk Seijen ten Hoorn



Sinds het overlijden van haar moeder ontfermde Riet zich nog over haar pleegmoeder - haar pleegvader , Jan Lokkerbol , was namelijk al in het jaar 1944 , dus nog tijdens de tweede wereldoorlog , een natuurlijke dood gestorven .

Pleegmoeder Marie Lokkerbol - van Drongelen zou een zéér hoge leeftijd bereiken - en alhoewel deze vrouw ooit als het één na oudste kind in een buitengewoon kinderrijk gezin werd grootgebracht < naar eigen zeggen bestaande uit mínstens zestien kinderen ! > , zou ze toch uiteindelijk nog als láátst levende uit dit gezin overblijven .... en op 93-jarige leeftijd in haar geboorteplaats Den Haag komen te overlijden .

 

A P A R T H E I D   I N   D E   S C H O O L B A N K E N  .......?!?

 

R.K. lagere school St. Willibrordus , Zwarteweg/Hekkelaan , Den Haag , ca. 1930  -  Riet is het meisje helemaal rechts in de schoolbanken


Riet werd katholiek grootgebracht en ging , dus , ook naar een katholieke lagere school toe , voor meisjes , gevestigd aan de Haagse Hekkelaan .
Deze school werd door twee opvallende zaken gekenmerkt : in de eerste drie klassen van de school werd lesgegeven door nonnen en in de laatste drie klassen door (katholieke) onderwijzeressen en verder was er sprake van nóg een opmerkelijke scheiding : de school was opgesplitst in een A- en een B-kant , respectoevelijk de Arme kant en de Burger-kant ......

Aan de B-kant zaten toentertijd de kinderen wier ouders in redelijk tot zeer goede doen verkeerden , zoals de plaatselijke middenstanders , terwijl aan de ándere kant van de school , aan de A-kant dus , uitsluitend kinderen zaten met ouders die werkzaam waren als (ongeschoolde) arbeiders .
Riet , wier pleegvader bouwvakker van beroep was , zat aanvankelijk aan de A-kant , maar bracht de laatste anderhalf jaar van haar schooltijd door aan de B-kant - haar pleegmoeder had dit zo voor haar weten te regelen .
Toch zouden haar latere herinneringen aan haar lagere schooltijd die zij aan de A-kant had doorgebracht duidelijk prettiger blijken te zijn dan haar herinneringen aan die laatste anderhalf jaar aan de zijde van die beter gesitueerden .

 

1 9 2 8

Het jaar 1928 is in de geschiedenis van Nederland een bijzonder en tot op heden ook uniek sportjaar geweest .
Het was het eerste en vooralsnog énige jaar waarin de Olympische Spelen hier , in de hoofdstad Amsterdam , gehouden werden .

In dat jaar was Riet nog een meisje van nét tien jaar .
Haar pleegvader , Jan Lokkerbol , zat indertijd in het bestuur van een kleine plaatselijke voetbalclub (BTC) < een amateur-club , maar dat waren ze natuurlijk toen nog allemaal .... > ; aangezien deze werkelijk unieke sportieve manifestatie maar eens in een mensenleven plaats vindt , werd besloten om met het voltallige bestuur van deze club af te reizen naar Amsterdam , om gedurende een dag de sfeer te kunnen proeven van dit bijzondere festijn - en óók Riet was er die zomerdag in1928 in het gezelschap van haar pleegvader bij !

Het zou voor haar een onvergetelijke dag worden ...
Zelfs meer dan 70 jaar later stonden de gebeurtenissen van die dag haar nog zeer helder voor de geest : de bijzondere reis er naartoe (met z'n allen in een speciaal voor deze gelegenheid gehuurd busje) , de ambiance in het grote Olympische stadion , het uit eten gaan in Amsterdam (thans heel gewoon , maar vroeger nogal uitzonderlijk) én het enthousiasme en de uitgelaten vrolijkheid van het hele gezelschap , dit alles is Riet haar hele verdere leven als een zeer markante en plezierige herinnering bijgebleven , én ...... wie kan er heden ten dage nog zeggen dat hij of zij ooit nog persoonlijk de Olympische Spelen op eigen grondgebied voor een dag heeft kunnen meemaken .....???!!

 

W E R K E N

Alhoewel haar rapportcijfers zeker goed waren , bleek het toch niet voor haar te zijn weggelegd om nog een aantal jaren door te kunnen leren .
Toen zij de zesde en dus 'laatste' klas doorlopen had , was Riet evenwel nog net te jong om al uit werken te kunnen gaan en daarom kwam ze , zoals indertijd gebruikelijk was , in de zgn. zevende , ofwel herhalingsklas terecht , en moest dus , noodgedwongen , de zesde klas nogmaals helemaal doorlopen ....

Maar daarna , vanaf haar veertiende levensjaar , ging ze als dienstbode uit werken en kwam in de loop der jaren op een aantal verschillende particuliere adressen in Den Haag e.o. terecht , tótdat ze op 22-jarige leeftijd , in het tweede oorlogsjaar , begin 1941 , pas 'echt onder de mensen kwam' ... als dienstbode , later als hoofddienstbode in het voormalig gemeentelijk ziekenhuis
Zuidwal in haar woonplaats Den Haag , waar het werk weliswaar wat zwaarder was , maar de geldelijke beloning gelukkig een stuk beter dan wat zij daarvoor gewend was !
Tót aan haar huwelijk in 1959 zou Riet voor meer dan 18 jaar op de loonlijst van het ziekenhuis blijven staan .
Al die tijd heeft ze hier met over het algemeen veel genoegen en plezier en met prettige collega's gewerkt - met name de eerste paar jaren vormden een belangrijke , vanwege de oorlog niet altijd even gemakkelijke , maar in ieder geval wel zeer bijzondere periode uit haar leven .....
Later zou ze altijd met enige weemoed terugdenken aan de vele jaren uit haar werkzame leven hier in dat grote , inmiddels al weer lang verdwenen Haagse ziekenhuis ....

Riet werkend als dienstbode  in het Ziekenhuis Zuidwal in Den Haag  

 

W O N E N

Het grootste deel van haar leven woonde Riet in de Haagse Rivierenbuurt : Hekkelaan , Maasstraat (in het voormalige Hofje van Berg en Dal) - in de loop der tijd zijn zeer veel Haagse hofjes onder de slopershamer geëindigd , maar thans is er weer sprake van en zgn. 'revival' en zijn de nog bestaande hofjes 'opeens' zéér gewild < nieuwe tijden , nieuwe woonwensen !> - en verder woonde Riet nog aan de Trekweg en na de oorlog in de Eemstraat .

als jong meisje in het Hofje van Berg en Dal , bij de Maasstraat ( links haar pleegouders , Marie en Jan Lokkerbol ; de oudere vrouw rechts was de moeder van haar pleegvader ; Riet zelf is het staande meisje met pijpenkrullen , achter rechts (ze houdt nog iets in haar handen (een breiwerkje ?) ; deze foto moet zo rond het jaar 1925 gemaakt zijn )


In 1967 verhuisde ze met man en zoon naar een ander deel van de stad , naar Moerwijk .
Het woonhuis aan de Sandenburgstraat maakte in de zomer van 1975 een zeer beangstigend avontuur mee ..........
In een warme zomernacht werd het huis namelijk getroffen door een nogal uitzonderlijk meteorologisch fenomeen : een bolbliksem ..... die in die bewuste nacht met bulderend en donderend geweld insloeg .......
Slechts een klein gedeelte van de buitenmuur , zo bleek overigens pas de andere dag , was weggeslagen - en zo konden we met z'n allen toch nog van geluk spreken dat de totale schade aan het woonhuis én aan ons allemaal ... tot déze schade was beperkt gebleven !!!

Het Hofje van Berg en Dal , begin jaren dertig  -  Riet is de jonge vrouw , zittend , tweede van rechts 

 

S O C I A A L - D E M O C R A T E

Alhoewel katholiek grootgebracht , zou Riet haar geloof in een hogere macht spoedig kwijtraken en zich veel meer aangetrokken gaan voelen tot het sociaal-democratische gedachtegoed .

Het gedwongen ter biecht gaan , zonder dat ze feitelijk wist wát ze daadwerkelijk op zou kunnen biechten en dan , noodgedwongen , maar iets 'naars' moest gaan verzinnen ....., verder de confrontatie met de charitas van de katholieke kerk met z'n rijke zogeheten Vincentius-heren , die veelal liefdadigheid betrachtten uit welbegrepen eigenbelang van zowel de kerk als van deze heren zélf ..... dit alles heeft Riet er o.a. toe gebracht aansluiting te gaan zoeken bij sociaal-democratische instellingen zoals de VARA , de PvdA , de ambtenarenbond van de NVV ( voor deze bond is ze zelfs nog enige jaren actief lid geweest in het ziekenhuis Zuidwal ) én bij de toenmalige Stem des Volks , het socialistisch zangkoor , waar ze enthousiast haar sopraan-partijtje meezong ..... en het zangkoor bood haar tevens de mogelijkheid om nog eens wat van de wereld te
zien : regelmatig werden er namelijk reisjes ondernomen en het was met name de reis naar Wenen , met negen(!) bussen , die op haar en op velen van haar collega's een onvergetelijke indruk had achtergelaten .

 

In 1941 , midden in de zeer roerige tijd van oorlog , onrecht en onderdrukking , was Riet < een jonge vrouw van 22 jaar > als dienstbode in dienst getreden van het grote gemeentelijke ziekenhuis Zuidal - de oorlogsjaren zouden het ziekenhuis en al haar patienten , bezoekers en personeel zeker níet onberoerd laten ......

 

B E Z E T T I N G

In de maand februari in dat bewuste jaar 1941 was Riet als dienstbode in dienst getreden ven het ziekenhuis en zou gedurende meer dan vier jaar ooggetuige zijn van de vaak dramatische gevolgen die de oorlog op het ziekenhuis hebben zou : het <ondanks allerlei vruchteloze pogingen dit tegen te gaan > met bruut geweld wegvoeren van alle Joodse patienten door de Duitste bezetters , het op transport stellen naar gevangenkampen van niet-coöperatieve artsen , het op de zolder van het ziekenhuis verborgen houden van enkele jongemannen van de tekenacademie , ten einde aan de gevreesde 'Arbeitseinsatz' te ontsnappen ( Riet verkocht toen nog in het geheim enkele spotprenten op Hitler en de nazi's die deze studenten daar gemaakt hadden - we zullen ons maar niet afvragen wat er haar had kúnnen overkomen als dit ooit verraden zou zijn ......??! ) en verder nog het regelmatig binnenvoeren van doden en gewonden als gevolg van oorlogshandelingen in en om de stad en het niet altijd heroïsche gedrag van enkele collega's ...... en dan was er daarnaast nog , búiten het ziekenhuis , in het hart van de stad , de met enige regelmaat terugkerende confrontatie met de bruutheid en wreedheid van de toenmalige bezetter : onschuldige mensen die bij wijze van represaille-maatregel geëxecuteerd waren en wier ontzielde lichamen als gruwelijk en weerzingwekkend voorbeeld ter afschrikking enkele dagen moesten worden "tentoongesteld" op de plek van hun executie .......


In de loop van de oorlog werd in het ziekenhuis binnengebracht één van de meest gehate personen uit die tijd : Seijss-Inquart , bewindvoerder over Nederland en hoogste vertegenwoordiger van het toenmalige nazi-regime - zijn binnenkomst zorgde indertijd nog voor de nodige extra beroering in het ziekenhuis , maar de méést dramatische tijd voor hen allen zou evenwel nog voor de deur blijken te staan : de hongerwinter ........

 

G E Z O N D H E I D + Z I E K T E

Het normale vertrouwde leven , zich kenmerkend door rust , regelmaat , veiligheid en geborgenheid , kon vanaf die vijfde mei 1945 gelukkig weer hervat worden . Mensen sterkten weer langzaam aan , kwamen weer goed op krachten en gingen nu een veel betere tijd tegemoet .
Ook Riet kon , na een tijd van levensbedreigende voedselschaarste en hongertochten , nu gaan aansterken en in een veel betere conditie dan kort daarvoor met vertrouwen verder naar de toekomst kijken om haar leven als jong volwassen vrouw verder vorm te gaan geven .

Alhoewel Riet thans (anno 2007) behoort tot het 'legioen der hoogbejaarden' , en zij beschikt over een goede gezondheid , heeft zij toch gedurende haar leven een aantal malen als patient in een ziekenhuis verblijf moeten houden .

* Ook nu , in de jaren zo kort na de oorlog , was de gezondheidstoestand van menigeen nog zeker niet ideaal te noemen , en lagen er gevaarlijke , zelfs levensbedreigende ziektes op de loer ; één van deze ziektes was difterie ...
In deze tijd van voorzichtige wederopbouw en langzaam lichamelijk herstel , stak deze ernstige ziekte plotseling de kop op en trof menige landgenoot , onder wie ook Riet ....
Nadat de eerste verschijnselen zich bij haar hadden geopenbaard , werd zij onmiddellijk in quarantaine gelegd in de barakken van de oude vleugel van het haar zo vertrouwde ziekenhuis Zuidwal , het ziekenhuis waar op dat moment toevalligerwijs ook Riets moeder , vanwege een andere kwaal , was opgenomen - "gedeelde smart is halve smart" , zo zullen we dan maar zeggen ....
Hoewel difterie in de jaren veertig ook dodelijke slachtoffers heeft gemaakt , kwam Riet er , mede dankzij een anti-biotica kuur en goede verzorging , weer helemaal bovenop - en ook haar moeder zou gelukkig weer gezond en wel hetzelfde ziekenhuis mogen verlaten !


* Enkele jaren later zou Riets gezondheid haar echter wederom wat in de steek laten , toen zij op een vroege ochtend - zéér plichtsgetrouw ! - verzwakt en met hoge koorts , toch nog op de fiets was gestapt om naar haar werk te gaan , waar al snel geconstateerd zou gaan worden dat zij leed aan een acute blindedarmontsteking ...
Van werken zou die dag natuurlijk niet veel meer komen : ze moest direct geopereerd worden - ze bevond zich natuurlijk wel meteen op de juiste plaats van bestemming ! - , en gelukkig verliep deze opeartie zeer voorspoedig , zodat Riet al spoedig weer helemaal op de been zou zijn !
Tcoh was het noch de difterie-infectie noch deze acute blindedarminfectie die in haar bestaan voor de grootste medische problemen zouden gaan zorgen ......

 

M A A G Z W E E R

Sinds haar jonge jaren kampte Riet , net als haar broer Ben , al met tamelijk ernstige maagproblemen , wisselend in intensiteit en met als enige 'boosdoener en hoofdverdachte' die ellendige heliobacter pilori-bacterie die zich als een verstekeling al bij jonge kinderen in de maagwand schijnt te kunnen nestelen om daar in de loop van jaren voor de nodige maagproblemen te kunnen gaan zorgen ....
De maagklachten , veroorzaakt door zweertjes in de maagwand bij de twaaalfvingerige darm , namen in de loop van Riets leven in hevigheid toe , waardoor zij op 55-jarige leeftijd , in de lente van 1974 , in het Leyenburg Ziekenhuis (in de toen pas gebouwde zogeheten opvolger van het Haagse Zuidwal Ziekenhuis) een zware vijf weken durende maagkuur moest ondergaan , met beperkt resultaat helaas ; en daarna werd ze ook nog eens op een zwaar maagdieet gezet , terwijl dit , volgens de huidige medische inzichten vermoedelijk helemaal niet meer zo nodig zou zijn geweest .
Riet hield zich echter trouw aan de voorgeschreven instructies van dit zware en niet altijd even plezierige dieet , tót het moment waarop zij eind 1976 plotseling getroffen werd door een acute maagperforatie ........


Kort voor de kerstdagen van 1976 moest ze met spoed in een ambulance vervoerd worden naar het Leyenburg Ziekenhuis , waar ze - want er was belist geen tijd te verliezen ! - onmiddellijk geopereerd zou worden . Ze herstelde snel en voorspoedig van deze ingrijpende en levensreddende operatie , ze mocht na de jaarwisseling weer huiswaarts keren én ze zou vanaf dat moment géén maagpatient meer blijken te zijn !

Sinds die gedenkwaardige weken rondom kerstmis en oud en nieuw hebben er in Riets bestaan gelukkig geen ernstige gezondheidsproblemen meer voorgedaan .
Ze bleek wel een klein breukje in het middenrif te hebben overgehouden aan de tijd waarin ze nog regelmatig gekweld was geweest door ernstige maagklachten , maar gelukkig zou ze hier geen al te grote hinder van blijken te ondervinden .

Met het klimmen der jaren gingen Riets gehoor- en gezichtsvermogen wel wat achteruit , maar dankzij de ontwikkeling van de moderne (operatie-)techniek (in haar geval betekende dit : het aanschaffen van twee hoorapparaatjes en het laten verrichten van twee staaroperaties) veroorzaakten ook deze twee veel voorkomende ouderdomsklachten bij haar absoluut géén onoverkomenlijke problemen in haar leven van inmiddels (hoog-)bejaarde vrouw ...

 


H U W E L IJ K

scenes van een zeer gelukkige huwelijksdag ...... 25 sept. 1959 , 's - Gravenhage , stadhuis Burg. de Monchyplein

 



Op 41-jarige leeftijd , op 25 september 1959 , trad Riet in het toenmalige stadhuis van de stad Den Haag , gelegen aan het Burgemeester de Monchyplein , in het huwelijk met WIM VAN DER GROEF , broer van Riets schoonzuster SIEN VAN DER GROEF , die weer getrouwd was met BEN TEN WOLDE , de een jaar oudere broer van Riet .
Broer en zus waren dus als het ware kruislings in de echt verbonden geraakt met een ándere zus en broer .....

Een jaar later volgde de geboorte van Riets eerste en tevens enige kind , zoon WIM , zonder wie deze stamboom op dit moment een slechts imaginaire status zou hebben .....

H E T  B L O K



Vele jaren van haar leven woonde Riet , eerst zónder en later mét man en zoon , in de Haagse Rivierenbuurt , aan de rand van de stad , in de Eemstraat , gelegen in een blok huizen dat dan ook in de volksmond door iedereen , zéér toepasselijk HET BLOK werd genoemd ...
Niet alleen zij zelf , maar ook haar moeder Lena , haar broer Wiet , haar andere broer Ben mét vrouw en dochter Elly , en ook nog Riets pleegmoeder MARIE LOKKERBOL - VAN DRONGELEN , hebben hier , op dit kleine stukje Haagse aarde , gedurende meerdere jaren van hun leven gewoond en geleefd .

Dit vanwege zijn ligging enigszins van de rest van de stad afgesneden complex aan woningen herbergde indertijd enkele nogal markante bewoners : het echtpaar DOCX (Piet en Riet) bijv. dat de enige mini-buurtsuper in deze straten bestierde , een winkel waar natuurlijk wel menige buurt-roddel over de tong zal zijn gegaan ... ; en dan had je verder nog een zekere mevr. G. , woonachtig in de Eemstraat , een volkomen schizofrene vrouw , die altijd vertelde dat zij achtervolgd werd , dat er via de stopcontacten water en stroom haar woning binnen kwam en meer van dat soort , zeker voor de kleine kinderen in de buurt , nogal beklemmende verhalen .... ; en dan woonde er om de hoek , in de Spaarnestraat , ene mevr. W. , een vrouw die zó verschrikkelijk gierig was dat zij , na een leven van - onnodige - extreme zuinigheid dan wel vrekkigheid , ná haar heengaan aan haar directe nabestaande een klein vermogen had kunnen nalaten ..... ze had er zelf bij leven blijkbaar vrijwel geen cent van dúrven consumeren ......

 

V E R H U I Z I N G

Maar aan alles komt op enig moment een eind , dus ook aan wonen in Het Blok , en zo verhuisde Riet met haar gezin , én tegelijk met haar broer Ben met zijn gezin , in het jaar 1967 naar een ander deel van de stad , naar een andere wijk met meer ruimte en groen , waar ze met z'n allen nog vele gelukkige jaren zouden wonen en leven .

De welvaart en dus de inkomens namen toe , zodat er nu ook in de zomer gezamenlijk menig buitenlands vakantiereisje kon worden gemaakt , naar Duitsland of naar Oostenrijk , en al die tijd trokken Riet , Wim sr. en Wim jr. in volstrekte harmonie op met Ben en Sien die , net als eertijds in Het Blok , nu ook , in de nieuwe woonomgeving in de Haagse Moerwijk , slechts op korte loopafstand van Riet en haar gezin vandaan woonden .

 

T O T   B E S L U I T

Begin jaren tachtig verslechterde de gezondheidstoestand van Riets echtgenoot Wim dramatisch .
Na uitgebreid onderzoek in het ziekenhuis bleek dat hij leed aan een agressieve vorm van lymfklierkanker waaraan hij op 10 mei 1984 zou komen te overlijden .
En zo kwam er dan , na bíjna 25 jaar huwelijksleven , abrupt en definitief een eind aan dit zeer hechte en gelukkige huwelijk , en stierf Riets man , nog te jong , op 63-jarige leeftijd , vlak voordat hij na een lang arbeidzaam leven , samen met vrouw en zoon nog had willen gaan genieten van een welverdiende oude dag .....het heeft helaas niet zo mogen zijn ....

Ook Ben en Sien zijn thans helaas niet meer onder ons : Ben overleed in het jaar 1991 en Sien jaren later , kort voor de jaarwisseling van 2003/2004 .

Maar Riet verkeert , ondanks de vele levensjaren die zij inmiddels al heeft toegevoegd aan het omvangrijke boek van haar leven , immer nog in puike conditie en is , ondanks het 90ste levensjaar waarin zij momenteel ontegenzeggelijk in verkeert , 'still very much alive ánd kicking' te noemen !!!!!

 

 

Riet hier geflankeerd door haar beide pleegouders :  Marie van Drongelen en Jan Lokkerbol

 

 

 

 

TWEE ZEER BIJZONDERE WEKEN UIT HET LEVEN VAN

MARIA PAULINA (RIET) TEN WOLDE

TIJDENS DE HONGERWINTER VAN 1944/45

 

>>>   Als gevolg van alle oorlogshandelingen was de voedselsituatie in het westen van ons land eind 1944 zó slecht geworden dat vele landgenoten midden in die barre wintermaanden diep het land introkken , in de hoop ver van huis nog iets eetbaars te kunnen vinden .

In het westen werd de situatie steeds nijpender en het voedsel steeds schaarser en schaarser , zodat hongersnood het leven van duizenden landgenoten ging bedreigen .........

RIET TEN WOLDE , toentertijd als dienstbode werkzaam in het Haagse ziekenhuis Zuidwal , zich zeer bewust zijnde van de ernst van de situatie , nam noodgedwongen al haar vakantiedagen op en vertrok op 2 januari , 's ochtends om een uur of vijf , samen met haar schoonzuster Hilda en nog een derde vrouw op een fiets zónder banden (!) ...... voor een lange gedenkwaardige tocht richting het oosten van het land , naar plaatsen waar op dat moment misschien nog enig voedsel voor handen zou zijn ......

Het had die dagen gelukkig wat gesneeuwd , zodat Riet op haar bandenloze fiets tenminste nog redelijk goed vooruit kon komen - ook al ging ze dan bij het verlaten van de stad , ergens op de Binckhorstlaan , meteen al flink onderuit ....... maar onder het motto van 'luctor et emergo' en vooral door steeds maar weer flink door te blijven trappen , begaf ze zich in het gezelschap van deze twee vrouwen, op haar primitieve rijwiel steeds verder en verder , moeizaam maar vastberaden , landinwaarts .....

Allereerst doorsneden de drie vrouwen de provincie Zuid - Holland , daarna ging de reis verder door de provincie Utrecht , tótdat ze bij hun eerste belangrijke 'pleisterplaats' aankwamen : Amersfoort .

Overnachten deden de drie vrouwen vrijwel steeds ergens onderweg op de deel van een toevallig gepasseerde boerderij , waar zij dan ook wel wat te eten en drinken konden krijgen - en ál die tijd reed Riet , over begaanbare en minder begaanbare wegen , op de velgen van dat oude rijwiel zónder banden .....

Vanuit Amersfoort trok het drietal verder noordwaarts richting Overijssel , Drenthe , helemaal naar de provincie Friesland , en bíjna hun noodlot tegemoet .............

 

AAN DE DOOD ONTSNAPT ???

Het in het zuiden van de provincie Friesland gelegen Lemmer was het verste punt dat door de drie vrouwen op de tocht zou worden aangedaan .

Toen ze , verzwakt en uitgeput , in deze plaats aankwamen , volgde een grote 'teleurstelling' : ze waren nét een dag te laat om nog gebruik te kunnen maken van de veerboot die een regelmatige dienst onderhield over het IJsselmeer met Amsterdam , maar ........... wát een , laten we het noemen ,  gelukkige  pech ...  hadden deze vrouwen wel niet gehad !!!!

Van een lokale onderwijzer kregen ze spoedig het volgende dramatische relaas te horen : de dag ervoor , op dinsdagavond 8 januari 1945 , was de veerboot de 'Jan Nieveen' , het vlaggeschip van de toenmalige scheepvaartlijn Lemmer - Amsterdam , betrokken geraakt bij een ernstige scheepsramp ......

Als gevolg van de verduistering die tijdens de oorlog in verband met het risico van beschieting door vliegtuigen strikt in acht genomen diende te worden , voeren alle schepen altijd zónder licht , terwijl daarnaast op de wal ook nog alle lichten gedoofd moesten zijn .

Onder dergelijke omstandigheden was het op den duur welhaast onvermijdelijk dat er op zekere dag een ramp zou plaatsvinden .....

Op die gedenkwaardige 8e januari 1945 ramde de 'Jan Nieveen' in de avonduren op het IJsselmeer bij stikdonkere nacht ergens ter hoogte van de plaats Urk , het schip 'Groningen IV' van dezelfde maatschappij .

Bij dit zeer tragische ongeval vonden die bewuste dinsdagavond in totaal 14 mensen de verdrinkingsdood ........

Wat nu zou het lot zijn geweest van de drie vrouwen indien zij zonder enig oponthoud een dag eerder al in de Lemmer waren aangekomen , en met een blij en opgelucht gevoel nog net aan boord van het schip hadden kunnen stappen .....??!

Dan waren ze de fysieke getuigen geweest van een onvoorstelbare catastrofe die ook voor hen drieën in het allerergste geval op zeer dramatische wijze had kunnen aflopen .......

Waren ze hier door een toevallige en gelukkige samenloop van omstandigheden aan de verdrinkingsdood ontsnapt ?!?

We kunnen in ieder geval met zekerheid stellen dat ondanks de verder belabberde situatie midden in de hongerwinter , het levenslot hen toen buitengewoon goed gezind was geweest !!

Maar doordat het oorlog én doordat het hongerwinter was , konden zij ook weer niet al te lang stil blijven staan bij deze fortuinlijke situatie : ze moesten immers weer verder , en dat betekende dat ze nu weer helemaal , langs het IJsselmeer , terug moesten keren , in de richting van het Overijsselse Steenwijk , toevalligerwijs de plaats waar de állereerste Ten Wolde uit deze genealogie , verre voorvader dus ook van Riet ten Wolde , zich in een zeer grijs verleden gevestigd moet hebben - maar deze kennis is pas decennia later vergaard en was dus bij Riet in het jaar 1945 volkomen onbekend ...

De fietstocht van Lemmer naar Steenwijk was voor haar nu gelukkig wel een stuk gemakkelijker geworden dankzij het hulpvaardige optreden van een vriendelijke jongeman die uit een oude autoband voor haar twee primitieve , maar goed te gebruiken , fietsbanden had weten te snijden !

Maar vanaf het moment waarop ze in Steenwijk aankwamen , hoefden de vrouwen gelukkig niet meer op de fiets het hele eind naar huis af te leggen , omdat het vanaf Steenwijk mogelijk bleek met de goederentrein in de richting van Utrecht mee te reizen én vandaar daar dan weer - weliswaar steeds in de nachtelijke uren - met de trein richting Den Haag .

In de plaats Utrecht aangekomen werd het meteen duidelijk dat de oorlog nog in volle gang was : het station bleek enkele dagen eerder nog gebombardeerd te zijn geweest !

Alhoewel de gehele treinreis richting Den Haag voorspoedig verliep , vond er op het station van Utrecht toch nog een zeer vervelend incident plaats .

Evenals in Steenwijk moest ook op het station van Utrecht lang op de komst van de trein gewacht worden ; deze tijd werd door de drie vrouwen dan maar slapend op het perron doorgebracht , maar gelukkig kon er dan wel een "bereidwillige" en "attente" oudere heer gevonden worden die zo "hulpvaardig" was om zich al die tijd over de fietsen te ontfermen ....

Toen de trein dan eindelijk arriveerde , werden de fietsen ingeladen en namen Riet , Hilda en Cor , de derde vrouw , opgelucht plaats , voor het allerlaatste stuk van de reis , maar ........ ontdekte Riet , tot haar grote schrik , dat een tas , gevuld met brood en meel van haar tas gestolen was ....."met dank aan die hulpvaardige , attente heer op het station van Utrecht ......"

En dit nog wel na alle moeite die zij zich tijdens de lange barre tocht had moeten getroosten om dit beetje voedsel bij elkaar te sprokkelen ......

Het was overigens niet het enige dat haar in deze weken ontstolen werd , maar daarover straks meer .....

Ook al verliep de treinreis van Steenwijk naar Utrecht en van Utrecht naar Den Haag verder voorspoedig , geheel van gevaar ontbloot was deze zeker niet .

Het was januari 1945 , de bevrijdingsoorlog was in volle gang , voortdurend werd de Duitse infrastructuur in Europa door de geallieerden gebombardeerd . Dus óók goederentreinen konden zeer wel het doelwit worden van zo'n bombardement .... máár aangezien Riet , Hilda en Cor andere zorgen aan hun hoofd hadden , zullen ze bij deze beklemmende gedachte hopelijk niet al te lang hebben stilgestaan ........

 

 

E P I L O O G

Uiteindelijk hebben alle drie de vrouwen in de 14 dagen die de omzwervingen in beslag zouden nemen , niet bijster veel voedsel mee naar huis kunnen nemen , helaas .

De 14 dagen kriskras door het land vormden twee zware , maar tegelijkertijd ook twee zeer bijzondere weken , misschien wel de twee meest bijzondere weken uit hun gehele bestaan !

Elke dag sliepen de vrouwen ergens anders : zo waren ze op een dag zelfs nog getuige geweest van de geboorte van een kalfje , een , zeker voor stadsmensen , uitzonderlijke gebeurtenis om getuige van te mogen zijn .

Dit kalfje zou echter de ander dag al weer door de bezetters in beslag genomen worden ...

Vreugde en verdriet , hoop en wanhoop , blijdschap en tegenslag wisselden elkaar vaak en snel af ; op de ene boerderij werden de vrouwen met open armen ontvangen , op de andere waren ze niet welkom en werden ze afgewimpeld met een bits "de pump is stuk ...."

En het was voor de drie vrouwen gedurende die bewuste twee weken nauwelijks mogelijk gebleken om zich eens goed te wassen of te verschonen - en dat alles , al deze ongemakken en kleine ontberingen , in de hoop ergens in het land wat brood en ander voedsel te kunnen bemachtigen .....

Thans , anno 2000+ is het nauwelijks nog voor te stellen dat , ruim 60 jaar geleden , dít de harde realiteit was van het leven voor al diegenen die in het westen van het land woonden .

Volkomen uitgeput kwamen Riet , Cor en Hilda dan eindelijk aan op het startpunt van hun reis , hun woonplaats Den Haag .

In haar woonhuis aangekomen viel Riet in de vroege avonduren als een blok in slaap om de andere dag in de late middaguren pas weer wakker te worden .......

 

D A G B O E K

Als enige van de vrouwen had Riet al die tijd een dagboek bijgehouden , waarin ze alle unieke voorvallen van deze tocht zorgvuldig had bijgehouden - een interessant en bijzonder tijdsdocument dus , maar ...... voor het op schrift stellen van alle wederwaardigheden van de hongertocht konden we helaas geen gebruik meer maken van dit document , aangezien korte tijd na de oorlog een dief Riets tas in een groot warenhuis gestolen had , met daarin , het laat zich raden , dit unieke tijdsdocument .... en het is nadien helaas ook nooit meer boven water gekomen ......

Máár , dankzij haar uitstekende geheugen is de reconstructie van deze , in velerlei opzicht , unieke episode uit haar leven , achteraf toch nog bijzonder goed geslaagd , en is dus op deze moderne wijze onderdeel geworden van de moderne individuele geschiedschrijving.......

 

HET  VERHAAL  KRIJGT  NOG  EEN  VERVOLG .... 

De barre reis langs allerlei uithoeken van ons land was dan wel achter de rug , de winter , de hongerwinter , beslist nog niet ..... en daarom ging Riet korte tijd later nóg een keer op pad : deze maal ging de reis naar de bollenstreek en duurde slechts een enkele dag , maar tóch zou het ook deze keer weer een zéér gedenkwaardige dag gaan worden ......

De streek rond Lisse , Sassenheim en Hillegom is van oudsher bekend vanwege de bloemen die er elk jaar weer in grote getalen en in een welriekend en kleurrijk tapijt te vinden zijn , maar in de hongerwinter ging de aandacht nu niet zozeer uit naar deze bloemen alswel naar de bloembóllen ....... en dan met name naar de túlpenbollen ......

Aangezien er aan tulpenbollen voorshands geen gebrek leek te zijn en honger mensen niet alleen creatief maar ook niet al te kieskeurig maakt , fungeerden met name déze bloembollen tijdens de hongerwinter als noodzakelijk voedingssupplement - en met deze tulpenbollen als "extraatje" kon je in elk geval de wintermaanden nog redelijk wel zien door te komen .

Vandaar dus dat Riet - en deze keer overigens op een fiets mét banden ... - in het gezelschap van een collega uit het ziekenhuis naar de bollenstreek toog , in de hoop aan het eind van de dag met een goed gevulde tas met tulpenbollen huiswaarts te kunnen keren .

En inderdaad : aan het eind van de dag keerde Riet met een aantal tassen vól met "tulpenbollen" en ook nog wat roggemeel , moe maar voldaan , weer huiswaarts ........alleen ......zou de licht euforische stemming over dit succesje spoedig al weer getemperd gaan worden , helaas ......

Allereerst bleken de tulpenbolen helemaal geen tulpenbollen te zijn , maar vermoedelijk krokusbollen (!) , kleiner van formaat én nauwelijks eetbaar !

En daarna wachtte Riet nog een tweede grote teleurstelling : een goede kennis van Riet - maar dat was hij later absoluut niet meer ..... - was 'zo vriendelijk geweest' om even op haar tassen te passen , maar toen zij deze later weer van hem in ontvangst genomen had , bleek de inhoud ervan in behoorlijke mate geslonken te zijn ........

Dit was nu al de tweede keer in zeer korte tijd dat zij door een zogenaamd hulpvaardige man van haar met pijn en moeite bij elkaar gesprokkelde voedsel bestolen was - in tijden van nood , rampspoed en oorlog , zo zullen we maar concluderen , leer je wel je wáre vrienden en ook je ware tegenstanders heel goed van elkaar te onderscheiden ......

 

H E T  K A N  N O G  E R G E R .........

En toch vormde deze nare gebeurtenis geeneens het meest dramatische moment van deze dag in de winter van 1945 ........

Want de állergrootste schrik kregen Riet en haar collega Riek Hooft kort voor het vallen van de avond pas te verwerken , toen zij , kalm en rustig fietsend , onbewust van enig dreigend gevaar , ergens ter hoogte van de Boslaan bij het Haagse Bos , plotsklaps , als het ware vanuit het niets , de volgende zeer dreigende en angstaanjagende Duitse kreten toegeschreeuwd kregen :  " Donnerwetter , Donnerwetter , durchfahren , durchfahren ........!!! "

Duitse militairen , gekleed in 'merkwaardige pakken' , sommeerden de beide vrouwen op buitengemeen indringende toon zo snel mogelijk door te rijden , én met goede reden ook , want juist op dát moment werd vanaf deze plek aan de rand van het bos een zgn. V2 - raketbom afgevuurd met Engeland als - hopelijk niet succesvolle .... - eindbestemming !!

Het lanceren van deze V2 - raket ging gepaard met een oorverdovend lawaai , en terwijl Riet en haar collega nu , alsof hun beider levens er volledig van afhingen , zo hard en zo snel als ze konden doortrapten , keek Riet toch nog heel even over haar schouder om en zag toen de enorme , werkelijk oogverblindende vuurbol , het zichtbare resultaat van de succesvolle lancering van de V2 ........

Al met al dus een zeer onverwachte , bijzondere , maar tegelijkertijd ook zeer beangstigende ervaring voor beide vrouwen !

Enige weken later zou de directe omgeving van de lanceerinstallatie , de Haagse woonwijk het Bezuidenhout , volledig in de as worden gelegd ten gevolge van een op tragische wijze mislukt bombardemant van de geallieerden .

Doel van dit bombardement was natuurlijk de V2 - lanceerinstallatie geweest , waar zowel Riet als haar collega dus zeer onvergetelijke herinneringen aan hadden overgehouden .....

Het geallieerde bombardement zou echter uitmonden in een faliekante mislukking , vanwege een ongelofelijke blunder bij het vaststellen van de precieze coördinaten van de locatie en bovendien ...... bleek het verwoestende bombardement volledig overbodig geweest te zijn (!) , aangezien ruim vóór de dag van het bombardement , 3 maart 1945 , de totale lanceerinstallatie , inclusief projectielen , al naar een geheel andere locatie verplaatst was .............

Het zogenaamde precisie-bombardement waarbij honderden doden en een veelvoud aan gewonden vielen , en waarbij een groot deel van een dichtbevolkte stadswijk volledig met de grond gelijkgemaakt was , had dus in tweeërlei opzicht , op dramatische en op kolossale wijze zijn doel volkomen voorbij geschoten .........

 

T O T  B E S L U I T

Al had ze in die zware wintermaanden schaarste meegemaakt , ook al had ze met enige regelmatig een knagend hongergevoel gekend , tóch zou Riet zich - net zoals het merendeel van haar tijd- en landgenoten , onder wie gelukkig ook haar moeder Lena ten Wolde - op creatieve en inventieve wijze, redelijk wel door deze beangstigende en bedreigende periode in haar leven weten heen te slaan , tót aan dat unieke en glorieuze moment van de bevrijding dat een geheel andere en betere tijd zou gaan inluiden !

Maar toen kort na de bevrijding Riets broers vanuit Duitsland naar Nederland terugkeerden en zij op het station van Den Haag werden afgehaald , herkenden zij in eerste instantie hun bloedeigen moeder geeneens ......... zó zeer hadden de ontberingen en beproevingen van de voorafgaande maanden hun littekens op Lena ten Wolde achtergelaten .......

Het normale , alledaagse , vertrouwde leven in en buiten het hospitaal keerde voor Riet weer terug , en nú had warempel een volgende avontuurlijke beschrijving kunnen beginnen van het zgn. MARVA - avontuur ..... , want aangelokt en aangespoord door een collega uit het ziekenhuis , wilde ook Riet wel eens de wijde wereld in gaan trekken ..... door in dienst te gaan treden van de (voormalige) MARine Vrouwen Afdeling van het Nederlands Leger ( kortweg : MARVA dus ) , om op deze wijze af te kunnen reizen naar het verre , exotische Nederlands Indië ( toen nog net een Nederlandse kolonie ) , maar .......door onvoorziene omstandigheden ging dit 'oosterse avontuur' op het allerlaatste moment níet door - en achteraf kunnen we , zeker gezien de dramatische ontwikkelingen die in Indië volgen zouden , wel zeggen dat haar aldus wellicht een hoop ellende bespaard is gebleven .........

 

Zo kwam Riets leven , na enkele tumultueuze maanden , in het voorjaar van 1945 dan eindelijk in wat rustiger vaarwater terecht , zodat het hernieuwde vertrouwde leven met z'n alledaagse beslommeringen en alledaagse pleziertjes weer , net zoals vanouds , van start kon gaan ..........

 

 

Willem (Wim) van der Groef sr. (1920 - 1984) 



 

 

 

 

 

 

Martha ten Wolde (rechts) (geb. 3 okt. 1931 , Den Haag) , hier tezamen met haar ruim twee jaar jongere zus Paulina Leenderika (Paula) ten Wolde (geb. 28 nov. 1933 , Den Haag) , dochters van Albertus Hendricus ten Wolde (1910 - 1977) en van Hildegard Elisabeth Mordau) (geb. 11 jan. 1912 , Buer , Duitsl.)

 

Martha's vader Bertus ten Wolde ondertekent hier de huwelijksakte van zijn dochter Martha  en kersverse schoonzoon René

... ook moeder Hilda ten Wolde - Mordau ondertekende de trouwakte van haar dochter en schoonzoon op die gedenkwaardige winterdag in het jaar 1956 

..... en ook de beide jonge echtelieden ondertekenden als vanzelfsprekend hun huwelijksakte , op 31 januari 1956 in het voormalig stadhuis van Den Haag aan het Burg. de Monchyplein  

trouwfoto van het jonge paar :  Martha ten Wolde en Reijer (René) Boogaard