»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»







»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»

»


 

PETER TEN WOLDE LEVENSVERHAAL V/E LAKEI



##  Het levenspad van  PETER TEN WOLDE  , zesde kind van Albert ten Wolde en  Bredana de(n) Oude ,  geboren op 16 mei 1835 in het Overijsselse Steenwijk , ' 's avonds te tien ure' , leidde in eerste instantie van Steenwijk naar Leiden .

Peter koos er dus voor - of zou er eerder sprake geweest zijn van een dwingende noodzaak...?! - om zijn levensgeluk te gaan beproeven in een geheel andere omgeving dan die waarin hij was grootgebracht .
Vanuit een vrij kleine plattelandsgemeente in het noordoosten van het land , trok hij naar het westen , naar de grote stad , om daar , met alle beperkingen van dien in die tijd , toch een geheel nieuw en vermoedelijk ook nogal onzeker bestaan op te bouwen ......

Peter woonde eertijds (rond 1860) in Leiden aan de rand van de oude binnenstad (aan de Geengracht/Genegracht)  -  en in deze buurt stond ook het woonhuis van Paulina Leenderika Meulendijk , Peters latere vrouw .
Overigens : alhoewel Leiden ook toen een belangrijke Nederlandse stad van enige omvang was , zullen de inwoners van die stad anno 1860 misschien nog wel allemaal in de oude binnenstad gewoond hebben....

In 1861 , een week vóór zijn 26e verjaardag , trad Peter in zijn woonplaats Leiden in het huwelijk met Paulina Leenderika Meulendijk , kort vóór de geboorte - anderhalve maand later - van hun eerste kind .
Enige haast was er bij de voltrekking van dit huwelijk dus wel geboden ....

Ten behoeve ven dit huwelijk werd door Peter het 'Certificaat van voldoening aan dienst op de Netionale Militie' overlegd ,  het bewijsstuk dat hij én zeer langdurig ,onder de wapenen was geweest !

Uit bewaard gebleven gegevens van Peters latere , tamelijk exclusieve , werkkring , zijn we te weten gekomen dat hij vanaf 15 april 1851 vrijwillig geëngageerd moet zijn geweest als  t a m b o e r  bij het  3e Regt Infanterie , or de tijd van maar liefst tien(!) jaar , en dat zónder handgeld ...

Peter had op het moment van indiensttreding als tamboer in 1851 de leeftijd van 16 jaar nog geeneens bereikt ...

We lezen verder dat hij drie jaar later , op 18 juli 1854 (hij is dan 19 jaar oud) , als het ware gepromoveerd is tot  s o l d a a t  , en dat hij drie dagen later is overgeplaatst naar het Regt. Grenadiers en Jagers .

Een jaar later , op 21 februari 1855 , is Peter weer terug in zijn oude vertrouwde functie van t a m b o e r  , en dan zou het nog zeker zes jaren duren alvorens hij op 24 april 1861 , op de dag af  t i e n  jaar nadat hij op nog geen 16-jarige leeftijd ooit in actieve deienst was getreden , uiteindelijk  'gepasporteerd' zou gaan worden om  -  eindelijk ...-  een carrière in de burgermaatschappij te kunnen gaan opbouwen  -  en dat zou dan ook meteen een nogal uitzonderlijke carrière blijken te zijn ......

Na het eerste kind kregen Peter en Paulina nog  z e s   kinderen - helaas zouden ze twee van hun kinderen al op jeugdige leeftijd verliezen .

Al spoedig na hun huwelijk vertrokken Peter , Paulina en de pas geborene , in of rond het jaar 1863 , vanuit Leiden naar Den Haag , de stad waar Peter tot aan zijn dood zou blijven wonen , tevens de stad waar alle overige kinderen ter wereld zouden komen .

Peter ten Wolde was , voor zover kon worden nagegaan , de állereerste Ten Wolde die in de hofstad 'voet aan wal zou zetten' én de man die de grondlegger zou worden van de allereerste Haagse Ten Wolde-tak , die we tevens een 'hoffelijke tak' zijn gaan noemen , aangezien Peter ten Wolde in de hofstad daadwerkelijk in dienst geweest is van het koningshuis én aangezien ook een aantal latere vertegenwoordigers van deze tak een functie hebben uitgeoefend in koninklijk verband ....

We zouden zelfs zó ver kunnen gaan met te stellen dat deze zijtak van de Steenwijkse Ten Wolde-familie die vanaf het prilste begin in de Oranjestad al duidelijk vervlochten geraakt was met het vorstenhuis , zónder het bestaan van het Huis van Oranje een geheel ander verloop zou kunnen hebben gehad.....!!

Peter moet zijn arbeidscarrière ooit begonnen zijn als boekhouder , maar al spoedig , zo hebben we geconstateerd , moet hij in Leiden werkzaam zijn geweest ale bediende , het beroep dat hij ook later uitoefende in Den Haag , de plaats waar  in het jaar 1874 een tamelijk opmerkzame carrière-wending plaatsvond .....: vanaf dat 'gedenkwaardige jaar' was Peter namelijk niet langer werkzaam als 'gewoon' bediende , maar als hofbediende , hofbeambte , oftewel als lakei , eertijds steevast gespeld als :  lakkei .


Als lakei - met één k dus - zal Peter verzekerd zijn geweest van een vaste baan en redelijk inkomen , al zal de hoogte van zijn inkomen uiteraard in géén verhouding gestaan hebben tot dat van zijn állerhoogste baas (koning Willem III).......

Spijtig genoeg beschikken we niet over nadere specifieke gegevens : waar , in welk paleis of welke paleizen , heeft Peter in Den Haag gewerkt (Huis ten Bosch , paleis Noordeinde . paleis aan het Lange Voorhout ???) en helaas beschikken we ook niet over een foto van hem in werktenue , want een dergelijke markante foto had natuurlijk een prominente plaats ingenomen binnen deze genealogie !!

Dankzij de gegevens uit het 'stamboek van het personeel van het departement van de hofmaarschalk' , zijn we bijna 150 jaar na dato nog steeds in staat om Peters levenspad na beëindiging van de militaire dienst , te volgen .

Peters carrière als bediende in de burgermaatschappij moet er als volgt hebben uitgezien :   kort na zijn uitdiensttreding in 1861 moet hij in zijn toenmalige woonplaats Leiden als bediende werkzaam zijn geweest bij 'de nieuwe Societeit' aldaar ;  hierna , eveneeens in Leiden , werkte Peter als bediende bij 'de Heeren Meerburgzoon'  , en  vervolgens bij  'den Heer Mollinger' , 'den Heer J.G.Enthoven' , om daarna bij iemand van adellijke bloede dienst te nemen , namelijk bij 'den Heer Jhr. de Gijzelaar'  ;  een nog belangrijkere promotie zou daarna volgen , want eind jaren zestig of begin jaren zeventig van de negentiende eeuw trad Peter ten Wolde in dienst bij , zoals dit officieel in het stamboek geformuleerd staat :  'Z. Exc. den Heer Jhr. H. Clifford , Hofmaarschalk des Konings'  -  en toen was het natuurlijk nog maar een enkele , vrij kleine stap naar de functie van lakei , de Kroon (woordspeling ...) op Peters bijzondere carrière , mogen we wel zeggen  :  Peter ten Wolde werd , aanvankelijk nog bij wijze van proefneming , in dienst gesteld als lak(k)ei op 1 februari 1873  ;  één jaar minus één maand later , dus op 1 januari 1874 , volgde dan de volledig officiele aanstelling als hofbediende oftewel als lakei , een functie die hij , voor zover ons bekend , tot aan zijn pensionering of overlijden zou blijven uitoefenen , en níet allleen in de hofstad : het is ons namelijk bekend dat het gezin van Peter in de jaren zeventig van de 19e eeuw (1872 , 1873 en 1878) in de gemeente Apeldoorn inwonend is geweest op het terrein van het paleis het Loo .
Vermoedelijk betrof het hier alleen de wintermaanden , want ook Peters jongste kinderen zijn , voor zover ons bekend , allemaal in Den Haag ter wereld
gekomen ; waarschijnlijk trokken Peter en zijn vrouw Paulina Leenderika samen met hun kinderen regelmatig in het gevolg van de koning en zijn familie richting Apeldoorn , om daar dan in het paleis het Loo de wintermaanden door te kunnen brengen .

 

Peter ten Wolde is honderd jaar geleden , op 6 augustus 1908 , 'des morgens te half zes' , na een niet zo heel erg alledaags bestaan op 73-jarige leeftijd in de hofstad overleden  (aangifte van het overlijden geschiedde in Den Haag indertijd door een barbier en door een zekere Engelbertus Heilbron , 64 jaar oud , zonder beroep) .

 

Ook Peters echtgenote PAULINA LEENDERIKA MEULENDIJK was een 'import-Leidse' : haar ouders waren ooit in het Zeeuwse Goes met elkaar in de echt verbonden geweest en Paulina zelf was ter wereld gekomen  in het Zeeuwse Axel (op Zeeuws - Vlaanderen) op 4 april 1838 .

Paulina's vader , Paulus Meulendijk , kwam uit IJsselmonde , terwijl haar moeder , Maria Dees ,  afkomstig was uit het Zeeuws-Vlaamse Terneuzen - en ook Paulina's verre voorouders (van moeders kant) waren bijna allemaal , vrijwel zonder ook maar één uitzondering , afkomstig uit deze zuidelijke streek .

Ze was al ruim zeven maanden zwanger , toen zij op 23-jarige leeftijd in het stadhuis van Leiden aan Peter ten Wolde plechtig eeuwige trouw beloofde .

Haar eerstgeboren kind zou Paulina echter al op jeugdige leeftijd verliezen - en ook van de zes kinderen die later in Den Haag ter wereld zouden komen , zou er één maar enkele jaren oud worden , helaas .

Nadat alle kinderen geboren waren , begon Paulina aan een nieuwe carrière : bekend is van Paulina dat zij anno 1881 - ze is dan zo'n 43 jaar oud - nog ergens in Den Haag (naar we aannemen althans) , als winkelierster werkzaam moet zijn geweest .

In 1908 verloor ze haar echtgenoot en acht jaar nadien maakte Paulina nog het overlijden en de begrafenis mee van één van haar (volwassen) kinderen ; op dat moment (15 mei 1916) woonde Paulina nog steeds in Den Haag én naderde ze de tachtig reeds ...

En dát wás lange tijd het allerlaatste dat wij van haar "vernomen hadden ..."
We hadden aanvankelijk géén overlijdensakte van haar aangetroffen in Den Haag , dus we wisten geruime tijd niet wanneer en waar zij overleden was , maar inmiddels zijn we er achter gekomen dat Paulina Leenderika Meulendijk , na een leven waarin lief en leed elkaar regelmatig afwisselden , haar laatste rustplaats tóch gevonden moet hebben in de hofstad , op de 28e juni 1917 , en dat zij dus uiteindelijk de leeftijd van 79 jaar bereikt heeft .