EEN STUKJE GESCHIEDENIS



Het begin

Het zoeken naar voorouders leidt soms tot grote verrassingen. Je ontdekt dat de "roots"van de De Jongs in de Zuidwesthoek van Friesland liggen en dat zij doopsgezind waren.  De stamvader van mijn grootmoederskant komt vanGorredijk en is destilateur. En uit de stamreeks van mijn overgrootmoeder komt opeens een raadslid in Workum naar voren die van beroep meester-bakker was. En steeds is de familie doopsgezind.Maar later zijn ze Nederlands Hervormd geworden.

In de volgende pagina's probeer ik in grote lijnen de geschiedenis van de verschillende families weer te geven. De tekst is wel in het Fries, maar ook voor een niet-Fries is het met enige inspanning toch wel te lezen.

1.1  Ype Jelles de Jong en Aaltje Sikkes Ferwerda

 

Ek yn  de tiid fan de Bataafske Republyk sochten jonges en famkes inoar op, waarden fereale en trouden. Ype Jelles fynt yn Wldsein syn Aaltsje. !!  Aaltsje is in dochter fan Sikke Hilbrands Ferwerda en Wimke Hamkes. Hja is krekt as Ype yn 1784 berne en wol op 15 augustus.

Faaks hat dat de ferkearing yn dy tiid yn it begjin wol wat swierrichheden jn, want Aaltsje har lden hearre by de Herfoarme tsjerke en Ype Jelles is minnist. Hoet it ien en oar ferrn is witte wy net, mar hja hlde fol en hja trouwe op 4 maaie 1807. Ype Jelles syn lden libje dan al net mear en ek de heit fan Aaltsje is al ferstoarn, sa docht bliken t de ndertrou-akte. Hja trouwe net yn Herfoarme tsjerke omt hja minnist binne, mar geane nei de doarpsrjochter.

 

Aaltje en Ype hawwe, neffens de kadastrale atlas, wenne oan de Midstrjitte. Op de kadastrale atlas fan Wymbritseradiel, tjn troch de Fryske Akademy, wurdt Tryntje Ypes (dochter fan Ype Jelles) en oare erfgenamten neamd as eigner fan perseel 508. Dit sil snder mis it wenstee fan Ype Jelles en syn hshlding west hawwe. Perseel nr. 508 is in hs mei hiem en de grutte is 192 kante meter. Dat wie dus net sa'n geweldich lks hs. As belesting moast betelle wurde 27 gne. Yn de taryflist fan Wldsein wurde 14 klassen nderskieden. It hs fan Ype Jelles falt yn klasse 10. It wie lykwols ek gjin suterich wenninkje, want de leechste klasse (14) koste oan belesting mar 6 gne. Der wie ek noch in hok by fan 24 kante meter, mei as perseelsnr. 510

.

 

 

Ype Jelles en Aaltje krije yn de rin fan de jierren 9 bem:

         Trijntje, beme yn 1808, neamd nei de mem fan heites kant. Hja wurdt net sa ld en stjert op 11 septimber 1829, 21 jier ld (akteI50).

         Sikke, neamd nei de heit fan memmes kant. Hy trout letter mei Zeeger Mooije yn Hylpen.

         Jelle, neamd nei de heit fan heites kant, beme 15-08-1811, stoarn as jonk je fan 3 jier op 4 desimber 1814 (akte 43).

         Sijke, neamd nei in suster fan de mem, beme 26-03-1814 ..

Hja trout op 15-11-1836 mei Jelle Ages Zoethout (akte 53). Op 18-04-1840 trout hja foar de twadde kear mei Minne Alberts Elzenga (akte 15).

         Jelle, neamd nei de heit fan heites kant, berne 01-02-1816. Hy trout op 5 juny 1842 yn Akkrum mei Attje Pieters de Vries (akteI5). Attje krijt golera en stjert op 12-1-1843. Jelle sels ferdrinkt op 21-10-1872 (akte200) ..

         Wimke, neamd nei de mem fan memmes kant, beme 30-10-1818. Hja trout op 23 maaie 1847 yn Snits mei Evert Jansen (akte Snits nr. 27).

         Johannes, neamd nei in broer fan de mem, beme 24-03-1823. Johannes wurdt mar 3 jier en stjert op 27 augustus 1826 (akteI74).

         Hylke, de twillingbroer fan Johannes, neamd nei de pake fan heites kant, is ek beme op 24-03-1823. Hy trout op 28 maart 1863 mei Sipkjen Harings de Koe (akte 5).

         Ypkjen, beme op 15-01-1827, nei it ferstjerren fan de heit en doe nei heit Ype neamd. Hja trout op 28 maaie 1854 yn Snits mei Pieter Meekhof (Snits nr.36).

 

Ype Jelles is fan hs t minnist. Syn frou Aaltje wie fan Herfoarme fkomst. Op 22 augustus 1784, in wike nei har berte, is hja doopt yn de herfoarme tsjerke fan Wldsein. Mar mei Ype Jelles wurdt hja ek minnist. Yn it doopboek fan de minnistegemeente fan Wldsein stiet dat Ype en Aaltje op 1 septimber 1814 belidenis dien hawwe yn de minnistetsjerke.

It tsjerkje bestiet noch en wurdt no brkt as restaurant en hat as namme "It Ponkje". It is noch in echte fermoanje. Oan de foarkant is net te sjen dat der achter in tsjerkje stiet. Yn de simmer fan 1999 hawwe wy dr in kopke kofje dronken en it is eins in hiel frjemd gefoel dat op dat plak de foarlden nei tsjerke giene en doopt binne.

 

Yn 1825 is der yn Frysln in grutte ramp. De neisimmer en de hjerst yn 1824 wiene tige wiet west. Op 2 febrewaris 1825 is it springtij en tagelyk is der in fle westerstoarm. Grutte parten fan Frysln streame nder. Mar de grutte wetteroerlst hat grutte gefolgen. It slt wurden fan de grn soarge foar in sykte mei in epidemysk karakter. Dizze koartseftige sykte  waard malariakoorts ( mal aria = slechte lucht) neamd. In ynstelde kommisje, drt sels in Belgyske dokter ynsiet, kaam nei ndersyk ta de folgjende konklzje:

 

het komt hoofdzakelijk hierop neder: de eerste oorzaak van de ziekte moet toegeschreven worden aan de overstroomingen des afgeloopene jaars, van welke de slijkerige waters in eenen kleiachtigen grond zijn ingetrokken, en hebbende aldaar eene verandering in hunne geaardheid ondergaan.

 

In de maand July heeft het twee achtereenvolgende dagen een weinig geregend; dit water heeft aan het reeds in den grond bedorven slijkerige water eene gisting doen ontstaan, welke er de lucht met doodelijke dampen besmette, en deze dampen hebben de ziekte veroorzaakt. De opmerkzaamste bijzonderheden welke het opnemen der lijken, aan deze ziekte overleden, aan de commissie heeft opgeleverd, zijn geweest, eene groote inkrimping der milt, welke een sponsachtig aanzien had gekregen, terwijl de lijken zelfs slechts eene zeer geringe hoeveelheid bloeds bevattende.

 

De Ljouwerter krante skriuwt yn 1826 oer dizze epidemyske sykte:

 

'Sommige dorpen vooral werden deerlijk geschokt en getroffen. Woudsend verloor

van zijne 980 zielen bijna het achtste gedeelte, en slechts n mensch bleef van de

ziekte bevrijd.

 

Wat yn Wldsein allegearre oan dy sykte stoarn binne, witte wy. Mar it soe wze kinne dat Ype Jelles ek ien fan slachtoffers west hat. Hy is op 28 novimber 1826 yn Wldsein stoarn en wie doe noch mar 42 jier (akte 433). Yn de akte stiet:

 

" .. Op 30 november 1826, des namiddags ten half een verschenen H.J. de Bock oud 34 jaren, veldwachter, en Kornelis Wopkes Bekema. oud 29 jaren, slagter, beide wonende te Woudsend ons verklaard hebbende dat Ylpe Jelles de Jong. oud tweenveertig jaren, timmermansknecht, geboren en wonende te Woudsend, nagelaten zijne huisvrouw met name Aaltje Sikkes Ferwerda op den achtentwinsten dag der maand november dezesjaars des namiddags te Woudsend is overleden ... "

 

Aaltje wurdt folIe lder. Hja wurdt 81 jier en stjert op 24 july 1866 yn Wldsein (akte 130). Yn de akte stiet:

" . .in het jaar 1866, den 26 dag der maand july zijn ons verschenen Berend Scholarius oud achtendertig jaren, van beroep veldwachter en Michal Tromp, oud eenenveertig jaren, zonder beroep, wonende te Woudsend welke ons verklaard hebbende dat Aaltje Ferwerda, oud eenentachtig jaren en elf maanden, zonder beroep, geboren en wonende te Woudsend, weduwe van Ype de Jong, dochter van Sikke Ferwerda en Wimke (zonder naam en bekend) beide overleden, op den vierentwintigsten dag van de maand july dezesjaars des namiddags ten vijf ure te Woudsend is overleden.

2.  Sikke Ypes de Jong en Zeeger Mooije

Wy komme Sikke Ypes letter yn Hylpen tsjin. Wanneart hy dr hinne gien is witte wy net. Faaks hat er dr wurk socht omt dat yn Wldsein net te finen wie. Hy is dr "huisschilder" .

Sikke Ypes is dan noch net troud, mar faaks fynt hy de famkes yn Hylper klederdracht wol hiel moai, want hy fynt dr syn Zeeger.

 

Sikke Ypes syn Zeeger is lykwols noch mar 17 jier ld en Sikke sels is al goed 30 jier. Wol in hiel ferskil yn leeftyd, mar Sikke Ypes en Zeeger hawwe grif wat ndogensk west en tegearre faaks jns wol efkes achter de seedyk lein, want hja moatte trouwe. Soe hja yn Hylperse dracht troud wze of soe der in breidsjurk makke wze fan in lapke dat hja kocht hiene fan ien fan de hannekemaaiers Clemens en August Brennikmeyer? Dy hiene yn 1841 in pakhs yn Snits drt hja har guod opsloegen omt hja dan net hieltiten werom hoegden nei Dtskln

 Zeeger Sybrands Mooi (of Mooye .. sa wurdt it ek wol skreaun), is in dochter fan Sybrand Tymens Mooi en Gijs Klazes Leegen en berne op 26 septimber 1823. Sybrand Tymens Mooi wie "varensgezel" en is fst ferdronken. Yn de trou-akte fan Sikke en Zeeger stiet foar him oanjn "vermoedelijk overleden". Om't hja foar it trouwen in bewiis nedich hiene dat Sybrand Tymens Mooi net mear libbe, is der op 6 maaie 1841 op it gemeentehs fan Hylpen troch de katonrjochter mr. Vitor in ferklearring opmakke dr't yn stiet dat Sybrand Mooi ferdronken is. De tsjgen ferklearje:

 

" .. dat dezelve als matroos op het schip Magdalena Alida, waarvan kapitein was Minne Hendriks Krul, is uitgezeild van Cette(??) in Frankrijk, volgens ingekomen zeeberigten op den negentienden january achtienhonderd zesentwintig gedestineerd naar Amsterdam, zonder dat genoemd schip is teregtgekomen, of er enig taal ofteeken van is ontvangen, behalve dat er later goederen in den middelandsche zee zijn opgevischt, waarmede het genoemde schip, Cette verlatende, geladen is geweest, terwijl ook de assurantie voor den bodem is uitbetaald gelijk mede met het gage van het volk en het vervolg aan de regthebbende erfgenamen is uitbetaald te Amsterdam, zoodat genoemde bodem van Cette(??) naar Amsterdam met man en muis moet zijn verongelukt, zoodat genoemde Sybrands Tiemens Mooi op deze reis met de overige manschap zijn graf heeft gevonden, welke omstandigheid nog te meer wordt bevestigd doordat er sedert dien tijd volstrekt geen of de minste tijding aangaande den bedoelden persoon en genoemde bodem is ingekomen. ....

 

Ut de saneamde huwelijkse bijlagen docht bliken dat Sikke en Zeeger net folle jild om hannen hiene. Om't hja de kosten fan it trouwen net betelje kinne, freegje hja beide in saneamd sertifikaat fan "Onvermogen" oan. De tsjgen Lykele Kant (zeevaarder) en Gerrit Alberts de Ree (kleermaker)

" .. van competente ouderdom en te goeder naam en faam ... " ferklearje dat Sikke en Zeeger trouwe wolle en net by steat binne de kosten fan de akten te beteljen. Sadwaande jout de boargemaster fan Hylpen op 6 maaie 1841 foar beide in "Certificaat van onvermogen" f.

Sikke Ypes en syn Zeeger trouwe dan op 30 maaie 1841. Yn de trou-akte stiet oanjn dat it houlik oankundige is. Ut de tekst docht bliken dat it doe wat oars gie as hjoed de dei.

" .... het bewijs deze gedane afkondigingen van dit huwelijk tusschen de aanstaande echtgenooten des voormiddags ten elf uren voor de buitendeur van het huis deze gemeente alhier, de eerste op zondag den zestienden en de tweede op zondag den drientwintigsten deze maand mei van het jaar nduizend achthonderdeenenveertig zonder dat daarentegen enige stuiting heeft plaats gehad. .. "

 

As tsjgen by it houlik binne oanwzich:

" .. Trytze Yges Jongstra, oud eenenveertig Jaren, schipper van beroep, goede vriend Theodorus Jozephs Westhof, oud zesendertig Jaren, arbeider van beroep, eensgelijks goede vriend van Sikke Ypes de Jong. Klaas Klazes Leegen, oud drieenzeventig Jaren, Commies bij de plaatslijke belastingen alhier, grootvader.Lykele Jans Kant, oud tweenzestig Jaren, oud zeeman, oom van Zeger Sybrands Mooi, allen te Hindeloopen wonende en door de partijen echtgenooten zelve gekozen getuigen. .... "

 

Sikke Ypes en Zeeger komme te wenjen oan de hjoeddeistige Wipbrugsteeg.

 

 

 

Hja krije yn de rin fan de jierren 13 bern. Mar wy witte t allerhanne ferhalen dat der yn dy tiid ek in protte bern stoaren op jonge leeftyd. Dat wie by harren net oars. Harren bern wiene:

 

  • Sybrand, berne op 7 oktober 1841 yn Hylpen, neamd nei de heit fan mem Zeeger. Hy folget syn heit en wurdt ferwer yn Aldemardum. Hy trout op 15 july 1866 mei Wybrig Jans de Jong (akte HO nr. 22).
  • Aaltje, beme op 5 novimber 1843 yn Koudum, neamd nei de mem fan heit Sikke. Hja trout op 16 maaie 1867 mei Hidde Rinze Koornstra (akte HO nr. 16).
  • Ype, berne op 25 oktober 1845 yn Koudum, neamd nei de heit fan heit Sikke. Hy wurdt letter ferwer yn Koudum en trout op 14 april 1872 mei Hansje Feenstra .
  • Gys de Jong, berne op 12 maart 1848 yn Koudum, neamd nei de mem fan mem Zeeger. Dit famke wurdt net ld. Hja stjert op 24 septimber 1848 (akte HO nr.87).
  • Gys de Jong, berne op 24 apri11849 en op 'e nij wurdt de mem fan mem Zeeger ferneamd. Mar ek dit famke libbet net lang. Hja stjert op 13 desimber 1850, noch mar goed ien jier ld (akte HO nr.43).
  • Trijntje de Jong, berne op 6 desimber 1850. Faaks is dit famke ferneamd nei de beppe fan heites kant. Trijntje wurdt mar goed 3 jier en stjert op 10 juny 1854 (akte HO nr. 25).
  • Klaas de Jong, berne op 11 desimber 1852 yn Koudurn.
  • "levenloos kind", berne op 3 juny 1854 (akte HO nr.24).
  • Jelle de Jong, berne op 6 augustus 1855, nei alle betinken neamd nei de pake fan heites kant. Hy trout op 1 augustus 1877 mei Aaltje Roosjen. (Jan Terwey, Engelenburg 63, 2063 RB Haarlem is in fier famyljelid fan him.
  • Gerrit de Jong, berne op 3 oktober 1857 yn Koudurn. Hy trout op 11 maaie 1883 mei Wypkjen Baukesdr. Alkerna. Hy is skilder yn Nieuwer Amstel. Op 25 jannewaris 1936 ferstjert hy yn Snits (Wymbritseradiel). Yn Amerika wennet Richard Alkerna, in fier famyljelid fan Gerrit en Wypkjen. (700 Juniper street, Nipomo, USA 93444-9294)
  • Gys de Jong, berne op 27 desimber 1859 yn Koudum.
  • Johannes de Jong, berne op 11 desimber 1861. Ek dizze soan is skilder en hy wenne krekt as Gerrit yn Nieuwer Amstel.
  • Homme de Jong, berne op 13 maaie 1863 yn Koudum en ferstoarn op 7 juny 1863 (akte HO nr. 39).
  • Trijntje de Jong, berne op 20 july 1864 en stoarn op 11 septimber 1866 (akte HO nar. 50).

Sikke Ypes en Zeeger hawwe net lang as troud stel yn Hylpen wenne. Ut de bertegegevens fan harren bern docht bliken dat hja yn 1843 al yn Koudum wennen, want dr is harren twadde bern Aaltje berne.Weromt hja nei Koudum gien binne..?? Faaks wie dr mear wurk as ferver of koe er dr in eigen bedriuw begjinne..?

 

Sikke Ypes wurdt 60 jier ld. Op 28 oktober 1868 komt hy yn Koudum te ferstjerren. Yn de akte stiet:

 

" .. den negenentwintigste dag der maand oktober desjaars eenduizend achthonderdenachtenzestig verschenen voor ons ambtenaar van de burgerlijke stand der gemeente Hemelumer Oldeferd en Noordwolde Willem Simkes Muizelaar, oud 54 jaren van beroep winkelier, wonende te Koudum en 1Jmke Jans Molenaar, oud 33 jaren van beroep winkelier, wonende te Koudum, welke ons verklaard hebben dat Sikke Ypes de Jong, geboren te Woudsend en als venver gewoond hebbende te Koudum, oud 60 jaren, echtgenoot van Zeeger Mooije, zonder dat de aangevers iets betreffende de ouders van de overledene hebben kunnen opgeven dan alleen dat beide overleden zijn, op den achtentwintigste dag der maand oktober dezesjaars des avonds ten elf ure te Koudum is overleden.

 

As Sikke Ypes ferstoarn is, ferkeapet Zeeger har hs yn Koudum. Hja ferkeapet it oan twa fan har bern. Werom hja dat docht is net ddlik. Soe hja jild nedich hn hawwe..? Yn de akte fan notaris Tjebbes is fan 27 oktober 1887 stiet: 

 

Seeger Siebrens Mooi, winkeliersche, verkoper enerzijds en Gerrit Sikkes de Jong, schilder, woonachtig te Nieuwer Amstel, van Speyckstraat, nommer 17 en Johannes Sikkes de Jong, schilder, woonachtig aldaar, Douwe Dekkerstraat, nommer 5, kopers anderzijds

 

Seeger ferkeapet har hs, sectie A, nr. 2365 grut 1 are en 19 ca foar 400 gne oan harren beide bern.

 

Nei de ferkeap wennet Zeeger Mooije libbet noch in tal jierren yn Koudurn. Hja komt yn 1898 te ferstjerren en is 74 jier wurden. Yn de akte stiet:

 

" .. op heden den veertiende dag der maand mei desjaars eenduizend achthonderdenachtennegentig verschene voor ons ambtenaar van de burgerlijke stand der gemeente Hemelummer Oldeferd en Noordwolde Hesse Post, oud 63 jaren en van beroep winkelier en Jeremias Heins, oud 28 jaren van beroep bakkersknecht, die ons verklaard hebben dat Zeeger Mooije, oud 74 jaren, geboren te Hindeloopen, wonende te Koudum zonder beroep, weduwe van Sikke de Jong, dochter van Sybren Mooije en Geis Leegen, beiden overleden, op den veertiende dag der maand mei dezes jaars des voormiddags ten negen ure te Koudum wijkA, nummer nhonderd zestig overleden is .. "


 2.1  Jelle Sikkes de Jong


 Jelle Sikkes, in soan fan Sikke Ypes heart net yn de rjochtstreekse lijn fan myn foarlden, mar dochs is it faaks aardich wat oer him te fertelen. Hy waard, krekt as syn heit, ferwer en wenne yn Piaam. Mar letter waard hy plateelskilder by de Makkumer Ierdewurkfabryk fan Tichelaar. Yn de boekesearje "Fries Aardewurk" wurdt syn namme neamd en steane ek in pear fan syn produkten fbylde. De ndersteande tekst komt fan de webside fan it Keramiek Museum Princessehof.